ماهیت و روش عرفان دینی اجتهادی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده

استادیار گروه عرفان پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

چکیده

چندی است که بحث عرفان دینی در مجامع علمی مورد توجه قرار گرفته و مسائلی دربارۀ آن طرح شده که جای بررسی دارد. از آن جمله دو بحث ماهیت و روش عرفان دینی است که جولانگاه دیدگاه‎هاست؛ لیکن عموم ارباب معرفت و شهود بر این باورند عرفان حقیقی باید از متن دین یعنی کتاب و سنت برخیزد و ما باید تلاش کنیم به آن دست یابیم. این تلاش می‎تواند در دو ساحت صورت گیرد: نخست ساحت تولید عرفان دینی و دیگری سنجش عرفان موجود که اولی با الگوبرداری از فلسفۀ دینی طرح شده و دومی نیز با توجه به منطق عرفان اسلامی طرح شده است. در ساحت تولید باید به اصول فهم عرفانی تکیه کرد. تا چنین فهمی دست ندهد، امکان استنباط عرفان دینی از کتاب و سنت نیست و این فهم نیز هنگامی حاصل می‎شود که فرد، خود در صراط سلوک و شهود قرار گرفته باشد و دل و ذهن ساده نداشته باشد؛ وگرنه پرسش‏های سازمندی ندارد که به تولید عرفان دینی بینجامد. در ساحت سنجش نیز باید دو صنف از گزاره‎های دینی یعنی احتجاجات و تنجیزات را استخراج نمود و به روش خاصی که در نوشتار به آن خواهیم پرداخت، گزاره‏های عرفانی را به آن گزاره‌ها عرضه داشت که پس از سنجش، گزاره‎های صحیح و مؤید و مستند را در ساختار عرفان دینی گنجاند و گزاره‎های ناصحیح را از دایرۀ عرفان دینی دورنگه داشت تا به انحراف نرود.

کلیدواژه‌ها


  1. *          نهج‌البلاغه.

    1. صدرالمتألّهین، محمد ابراهیم؛ الحکمة المتعالیه؛ تصحیح و تعلیق حسن حسن‌زادۀ آملی؛ تهران: وزارت ارشاد، 1386.
    2. عابدی شاهرودی، علی؛ «فلسفۀ اسلامی» مجموعه مقالات درآمدی بر چیستی فلسفۀ اسلامی؛ تدوین ابراهیم علیپور؛ قم: نشر پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1389.
    3. ـــــ؛ «اصالت فلسفه اسلامی» کیهان اندیشه؛ ش1 ـ 4، 1364.
    4. ـــــ؛ «فلسفه اخص»، کیهان اندیشه؛ ش5 ـ 13، 1366.
    5. فضلی، علی؛ فلسفۀ عرفان: ماهیت و مؤلفه‎ها؛ تهران: نشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1394.
    6. ـــــ؛ معیار سنجش گزاره‎های شهودی وجودی؛ تهران: نشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1395.
    7. ـــــ؛ پیش‏انگاره‏های معرفت‌شناختی علم سلوکی؛ قم: (در حال نگارش در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی).