نظریه «ارتقای الگوی تعامل» در سیستم‌سازی دینی با تکیه بر مبانی عرفان اهل بیت علیهم السلام

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده

دانش آموخته دکتری تصوف و عرفان اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب

5

چکیده

عصر کنونی دروازه ورود به عرصه تقابل معرفت و جنگ اراده‎ها و ادراکات است. در زمانه تقابل شناختی، انسان مدرن برای آرامش روحی و آسایش جسمی خود به دنبال «انتخابِ برتر» است تا بتواند زیست‌بومِ اصلی خود را بر اساس برترین، عادلانه‌ترین و بهینه‌ترین مکتب عقیدتی استقرار بخشد. این نیاز عمومی بشر زمینه را برای رقابت تمدنی فراهم آورده و جهان غرب با تمرکز بر الهیات غربی به دنبال ارائه دستگاه‌های هوشمند معرفتی برآمده است. اگر دانشمندان در اسلام ـ به عنوان برترین و آخرین دین الهی ـ بخواهند داعیه برتری این دین را به مرحله اثبات برسانند، می‌باید زمینه برای توان مطالعه و مقایسه در میدان رقابتی برای آموزه‎ها و ارزش‎های دین اسلام نیز فراهم آید. این همان چیزی است که باید در تولید دستگاه‌های معرفتیِ هم‌تراز ـ از حیث ساختاری و برخاسته از گزاره‎های استراتژیک اسلام، استخراج و با غنی‌سازی آنها بر اساس منطق اجتهاد دینی وارد عرصه تقابل و رقابت شود. مهم‌ترین ابزار سیستم‌عامل دینی، طراحی ابزارهای شبکه‌ساز و مدل‌های نظام‌ساز در عرصه دین است. نظریه «ارتقای الگوی تعامل» با خوانشی عرفانی و بُردی توحیدی، می‎تواند مؤثرترین و روان‌ترین مدل طراحی دستگاه‌های دینی باشد.

کلیدواژه‌ها


  1. * قرآن کریم.

    ** نهج‌البلاغه؛ ترجمه محمد دشتی؛ قم: مشهور، 1379.

    1. ابن‌بابویه، محمدبن علی؛ امالی؛ تهران: کتابچی، 1376.
    2. ـــــ؛ الخصال؛ قم: نسیم کوثر، 1382.
    3. ـــــ؛ علل الشرایع؛ ترجمه محمدجواد ذهنی تهرانی؛ قم: مؤمنین، 1380.
    4. ابن‌شعبه، حسن‌بن علی؛ تحف العقول؛ قم: آل علی، 1382.
    5. اخلاقی، مرضیه و شایسته شریعتمداری؛ انسان‌شناسی در اندیشه امام خمینی؛ تهران: مؤسسه نشر آثار امام خمینی، 1385.
    6. ارسطو؛ درباره نفس؛ ترجمه و تحشیه علیمراد داوودی؛ تهران: حکمت، 1378.
    7. آل‌بویه، علیرضا؛ «نفی تک ساحتی و میرا بودن آدمی در قرآن»، مجله نقد و نظر؛ ش59، 1389.
    8. آمدی، عبدالواحد ابن محمد تمیمی؛ غرر الحکم و در رالکلم؛ تصحیح مهدی انصاری قمی؛ قم: انتشارات امام عصر (عجل الله فرجه)، 1395.
    9. برقی، احمد ابن محمد؛ المحاسن؛ قم: دار الکتب الاسلامیه، 1371.
    10. تنهایی، حسین ابوالحسن؛ جامعه‌شناسی عرفانی در اندیشه عرفای مسلمان؛ تهران: بهمن برنا، 1376.
    11. جوهری، اسماعیل ابن حماد؛ الصحاح؛ تحقیق احمد عبدالغفور عطار؛ بیروت: دار العلم للملایین، 1404ق.
    12. حسینی زبیدی واسطی، سید مرتضی؛ تاج العروس من جواهر القاموس؛ بیروت: دار الفکر، 1414ق.
    13. حسینی شاهرودی، سید مرتضی؛ تعریف و خاستگاه دین؛ مشهد: آفتاب دانش، 1383.
    14. خمینی، سیدروح‌الله ؛ دیوان امام؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1372.
    15. ـــــ؛ سرالصلاة؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1369.
    16. ـــــ؛ آداب الصلاة؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1373.
    17. ـــــ؛ صحیفه امام؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1379.
    18. ـــــ؛ شرح چهل حدیث؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1385.
    19. ـــــ؛ شرح حدیث جنود عقل و جهل؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1387.
    20. خوری شرتونی، سعید؛ اقرب الموارد؛ تهران: دار الاسوة للطباعه والنشر، 1374.
    21. راغب اصفهانی، حسین ابن محمد؛ مفردات الفاظ قرآن؛ تهران: مرتضوی، 1376.
    22. رحیم‌پور، فروغ‎السادات؛ معاد از دیدگاه امام خمینی ؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378.
    23. سبزواری، ملاهادی؛ شرح الاسماء؛ تهران: نشر دانشگاه، 1375.
    24. الشعیری، تاج‌الدین محمد ابن محمد؛ جامع الاخبار؛ نجف اشرف: المطبعة الحیدریه، [بی‌تا].
    25. طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: موسسة الاعلمی و المطبوعات، 1417ق.
    26. طریحی، فخرالدین؛ مجمع البحرین؛ [بی جا]: مکتبة نشر الثقافة الاسلامیه، 1408ق.
    27. فناری، محمد ابن حمزه؛ مصباح الانس؛ تهران: مولی، 1388.
    28. قمی، شیخ عباس؛ مفاتیح‌الجنان؛ قم: دار العرفان، 1388.
    29. قیصری، داود بن محمود؛ شرح فصوص الحکم؛ به کوشش سیدجلال‌الدین آشتیانی؛ تهران: مؤسسه علمی و فرهنگی، 1375.
    30. ـــــ؛ رسائل قیصری؛ تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی؛ تهران: مؤسسه حکمت و فلسفه ایران، 1381.
    31. کلینی، محمدبن یعقوب؛ اصول کافی؛ تهران: اسلامیه، [بی‌تا].
    32. مجلسی، محمدباقر؛ بحار الانوار؛ بیروت: مؤسسة الوفاء، ‏1404ق.
    33. منسوب به امام صادق†؛ مصباح الشریعه؛ تهران: پیام حق، 1377.
    34. مولوی، جلال‌الدین محمد؛ فیه ما فیه؛ به کوشش بدیع‌الزمان فروزانفر؛ تهران: امیرکبیر، 1362.
    35. ـــــ؛ مثنوی معنوی؛ به کوشش نیکلسون؛ تهران: امیرکبیر، 1363.
    36. میبدی، ابوالفضل رشیدالدین؛ کشف الاسرار و عدة الابرار؛ به کوشش علی‌اصغر حکمت؛ تهران: امیرکبیر، 1361.
    37. واسطی، عبدالحمید؛ نگرش سیستمی به دین؛ مشهد: مؤسسه مطالعات راهبری علوم و معارف اسلام، 1391.