راستی‌آزمایی سلوک معنوی در پرتو تعالیم وحیانی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده

استاد گروه معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه

چکیده

معنویت بُعدی بسیار مهم از ساحت‌های وجود انسانی است که بر اساس ذائقۀ فطرت در همه انسان‌ها وجود دارد. البته این بدان معنا نیست که انسان‌ها به صورت مساوی از این بُعد وجودی برخوردارند. بر همین اساس سلوک عرفانی، گرایشی عالی در انسان است و یکی از گرایش‌های عالی انسانی بوده و این موضوع یکی از شاخه‎های علوم اسلامی است. تحقیق حاضر به بررسی آسیب‌هایی که روش و سلوک معنوی و عرفان عملی را تهدید می‎کند، می‎پردازد و تأثیراتی که سلوک عرفانی از مکاتب دیگر داشته و آن را از تعالیم اصیل عرفانی دور می‌سازد، نشان می‌دهد: اینکه آیا شریعت‌محوری دینی با سلوک عرفانی تطبیق دارد و تک‌بُعدبودن رفتار عرفانی و پرداختن به روح و معنویت و بی‌توجهی به بدن و نیز انزواگزینی و بی‌توجهی به اجتماع و همچنین تحقیر و بی‌توجهی به عقل با عرفان اصیل اسلامی هماهنگ است، از جمله سؤالاتی است که در نوشتار حاضر به آنها پاسخ داده شده است و دوربودن این گونه رفتارها از عرفان اصیل اسلامی و آسیب‌شناسی عرفان عملی در این محورها را به تصویر کشیده است.

کلیدواژه‌ها


  1. * قران کریم.

    ** نهج‌البلاغه.

    1. ابن‎منظور؛ لسان العرب؛ بیروت: دارصادر، [بی‌تا).
    2. ابن‌عربی محی‌الدین؛ فتوحات مکیه؛ بیروت: داراحیاء التراث العربی، [بی‌تا].
    3. انصاری، خواجه عبدالله؛ مجموعه رسائل؛ ج1، به اهتمام دکتر محمد سرور مولایی؛ تهران: توس، 1377.
    4. ـــــ؛ منازل السائرین؛ تهران: کتابخانه علمیه حامدی، 1295.
    5. آملی، سیدحیدر؛ اسرار الشریعه و اطوار الطریقه و انوار الحقیقه؛ قم، نورعلی نور، 1382.
    6. پاک‌نژاد، سیدرضا؛ اولین دانشگاه و آخرین پیامبر؛ تهران: اخلاق، چ2، 1398.
    7. جعفری، محمدتقی؛ عرفان اسلامی؛ تهران: مؤسسه نشر آثار استاد جعفری، 1378.
    8. دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت‌نامه؛ تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، چ2، 1377.
    9. دیلمی؛ ارشادالقلوب الی الصواب؛ ج1، تحقیق سیدهاشم میلانی؛ تهران: دارالاسوة للطباعه و النشر، 1375.
    10. رازی، نجم‎الدین؛ مرصاد العباد؛ به اهتمام محمدامین ریاحی؛ تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1365.
    11. شایگان، داریوش؛ ادیان و مکاتب فلسفی هند؛ تهران: انتشارات امیرکبیر، 1356.
    12. شبستری محمود؛ گلشن راز؛ شرح لاهیجی؛ تهران: انتشارات اسلامی، 1371.
    13. شیخ حر عاملی؛ وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه، قم: مؤسسه احیاءالتراث، 1362.
    14. ابن‌بابویه (صدوق)، محمد ‌بن ‌علی؛ امالی؛ قم: دارالثقافه، [بی‌تا].
    15. طوسی، خواجه نصیرالدین؛ اخلاق ناصری؛ تهران: انتشارات خوارزمی، 1373.
    16. عفیفی، ابوالعلا؛ مقدمات و تعلیقات فصوص الحکم، [بی‌جا]، 1403ق.
    17. غنی، قاسم؛ تاریخ تصوف در ایران؛تهران: زوار، 1389.
    18. فعالی، محمدتقی؛ آفتاب و سایه‎ها؛ قم: انتشارات نجم‌الهدی، 1386.
    19. فیض تبریزی، کریم؛ عرفان؛ [بی‌جا]: نشر شکوفه یاس، 1380.
    20. قشیری، عبدالکریم؛ الرسالة القشیریه؛ تحقیق علی عبدالحمید ابوالخیر؛ بیروت، دار الخیر، 1995م.
    21. کاشانی، عزالدین؛ مصباح الهدایه و مفتاح الکرامه؛ تصحیح جلال‌الدین همایی؛ تهران: نشر هما، 1371.
    22. کلابادی، ابوبکر؛ شرح تعرف؛ تهران: اساطیر، 1371.
    23. کلینی، محمّد بن یعقوب؛ الکافی؛ تحقیق علی‎اکبر الغفاری؛ ج2، چ4، طهران: منشورات دارالکتب الاسلامیّه، 1407ق.
    24. مجلسی، محمدتقی؛ بحار الانوار؛ ج61، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1403ق.
    25. محمدی ری‌شهری، محمد؛ میزان الحکمه؛ قم: انتشارات دارالحدیث، 1385.
    26. محمودی، ابوالفضل؛ «حکمت اوپانیشادی»، مجله انجمن معارف اسلامی، ش1، 1383.
    27. مطهری، مرتضی؛ انسان کامل؛ تهران: انتشارات صدرا، 1386.
    28. ـــــ؛ آزادی معنوی؛ تهران: انتشارات صدرا، 1381.
    29. ـــــ؛ آشنایی با قرآن؛ تهران: انتشارات صدرا، 1374.
    30. ـــــ؛ عرفان حافظ؛ تهران: انتشارت صدرا، 1383.
    31. ـــــ؛ کلیات علوم اسلامی؛ ج2، تهران: انتشارات صدرا، 1385.
    32. ـــــ؛ مجموعه آثار؛ ج23، تهران: انتشارات صدرا، 1377.
    33. ـــــ؛ مقدمه‎ای بر جهان بینی اسلامی؛ تهران: انتشارات صدرا، 1369.
    34. ـــــ؛ یادداشت‌های استاد مطهری؛ تهران: انتشارات صدرا، 1390.
    35. منسکی، ورنر؛ اخلاق در شش دین جهان؛ ترجمه محمد حسین وقار؛ تهران: اطلاعات، 1378.
    36. موسوی خمینی (امام خمینی)، سیدروح‏الله؛ حکومت اسلامی؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام، 1378.
    37. ـــــ؛ شرح چهل حدیث؛ تهران:مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام، 1378.
    38. ـــــ؛ شرح حدیث جنود عقل و شیطان؛تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام، 1377.
    39. ـــــ؛ وصیت‎نامه سیاسی الهی؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام، 1387.
    40. مولوی، جلال‌الدین محمد؛ مثنوی معنوی؛ تصحیح نیکلسون؛ تهران: امیرکبیر، 1362.
    41. ناس، جان بی؛ تاریخ جامع ادیان؛ ترجمه علی‌اصغر حکمت؛ تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375.
    42. همایی، جلال‎الدین؛ مولوی‎نامه؛ ج1؛ تهران: نشر هما، 1376.
    43. همدانی، عین‎القضاة، تمهیدات؛ تصحیح عفیف عسیران؛ تهران: کتابخانه منوچهری، [بی‌تا].