علم دینی از منظر حضرت آیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

مدیر گروه کلام پژوهشگاه علوم وحیانی معارج (اسراء) و عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی

چکیده

یکی از دغدغه‌های برخی از اندیشمندان مسلمان در قرن بیستم، پس از مشاهدة نارسایی در علوم تجربی، توجه به علم دینی برای رفع آن نارسایی است. آیت‌الله جوادی آملی یکی از اندیشمندانی است که به این نارسایی توجه کرده، علم جدید را معیوب خوانده است و راه برون‏رفت از آن را دینی‏کردن علم می‌داند.
ایشان علم را در واقع و در مقام ثبوت، دینی می‌دانند؛ زیرا از نظر ایشان دینی‏بودن علم به موضوع و معلوم علم است و چون معلوم و موضوع علم، فعل یا قول خداست و علوم از آن پرده برداشته، آن را کشف می‌کنند، پس همة آن علوم در مقام ثبوت، دینی‏اند، خواه عالم آن، الهی باشد یا ملحد؛ به آن توجه داشته باشد یا بی‌توجه باشد.
از این جهت علم غیردینی نداریم و راهکار آن از نظر ایشان نخست روی‏آوردن به فلسفة الهی و تبیین نظام هستی و جهان آفرینش به عنوان نظام خلقت است؛ زیرا نظام خلقت، ملازم با داشتن خالق عالم قادر حکیم... و هدف‌داربودن آن و قانون‌مندبودن مجموعة نظام هستی است؛ دوم با توجه به اینکه معلم واقعی انسان فقط خداوند است، پس مبدأ همه علوم بشر خدای سبحان است؛ سوم نباید دین را محدود به نقل (کتاب و سنت) دانست، بلکه باید در کنار نقل، عقل را نیز به صورت رسمی منبع و کاشف دین به شمار آورد؛ چراکه منبع هستی‌شناختی فقط ارادة الهی و منبع معرفت‌شناختی عقل و نقل است؛ چهارم با شیوة اجتهادی با مراجعه به متون دینی، اصول علمی را استخراج و متخصصانه و روشمندانه از طریق ارجاع فروع به اصول، علوم را ساماندهی کرد.
 

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم.

    1. ایان، باربور؛ علم و دین؛ ترجمه بهروز فطورچی؛ تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1393.
    2. آراسته، محمد؛ وامداری غرب نسبت به شرق؛ چ پنجم، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1386.
    3. ایمان، محمدتقی؛ روش‌شناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان؛ قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1393.
    4. جوادی آملی، عبدالله؛ منزلت عقل در هندسة معرفت دینی؛ تنظیم احمد واعظی، چ دوم، قم: مرکز نشر اسراء، 1386، «الف».
    5. ــــــــــــ ؛ اسلام و محیط‌زیست؛ تنظیم عباس رحیمیان؛ چ اول، قم: مرکز نشر اسراء، 1386، «ب».
    6. ــــــــــــ ؛ شریعت در آینة معرفت؛ تنظیم حمید پارسانیا؛ چ پنجم، قم: مرکز نشر اسراء، 1386، «ج».
    7. سوزنچی، حسین؛ معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی؛ تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، 1389.
    8. شیروانی، علی و همکاران؛ مباحثی در کلام جدید؛ قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛ 1391.
    9. گلشنی، مهدی، از علم سکولار تا علم دینی؛ تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1377.
    10. ــــــــــــ ؛ آیا علم می‌تواند دین را نادیده بگیرد؛ ترجمه بتول نجفی؛ تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1387.
    11. لوبون، گوستاو؛ تمدن اسلام و غرب؛ ترجمه سیدهاشم حسینی؛ تهران: انتشارات اسلامیه، 1364.
    12. ملکیان، مصطفی؛ گفتارهایی در علم دینی؛ انتشارات دانشگاه امام صادق، بسیج دانشجویی،1391.
    13. مطهری، مرتضی؛ علل گرایش به مادی‌گرایی؛ قم: انتشارات صدرا، 1357.
    14. ــــــــــــ ؛ ده گفتار؛ تهران: انتشارات صدرا، 1372.
    15. مرادی، مجید؛ اسلامی‌سازی معرفت؛ قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1385.
    16. نصر، سیدحسین؛ نیاز به علم مقدس؛ ترجمه حسن میانداری؛ قم: مؤسسه فرهنگی طه، 1379.
    17. ــــــــــــ ؛ معرفت و معنویت؛ تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی، 1385.