بررسی رابطة علم و دین و معنای علم دینی‌ در شش ساحت گوناگون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر پژوهشکدة علوم عقلی پژوهشگاه علوم وحیانی معارج (اسراء)

چکیده

در بحث علم دینی، شش ساحت معنایی قابل بررسی است. آیت‏الله جوادی آملی معتقد است همة علوم از نظر موضوع، دینی و الهی‌اند؛ زیرا هر پدیده‌ای که در علوم مورد مطالعه قرار گیرد، کلمه، آیت و فعل حق تعالی است. همچنین همة گزاره‌های علمی حق و صادق نیز به دیدة محتوا، الهی و دینی‌اند؛ زیرا هر حقیقتی الهی است، خواه رهاورد تجربه و عقل باشد و خواه مفاد ادلة نقلی. به جز این دو ساحتِ توصیفی، دینی‏کردن علوم نیز در چهار ساحت دستوری و تجویزی مندرج است: 1. دینی‎کردن نگرش عالِم به موضوعات به این‎معنا که دانشمند با رویکرد خلقت‌شناختی جهان را مطالعه کند، نه نگاه طبیعت‌پنداری؛ 2. روش استنباط به این‏معنا که از ظرفیت همة منابع معتبر معرفت (برهان و تجربه و شهود و نقل) استفاده بجا و حداکثری شود؛ 3. نظام ارزشی تعلیم و تربیت به معنای اهتمام به معارف تضمین‏کنندة عقل نظری و عملی انسان؛ 4. انگیزة دانشمند و پژوهشگر که مربوط به معنای مصدری علم است.
 

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم.

    1. ابن‏ابی‏الحدید، عبدالحمید‏بن‏هبةالله؛ شرح نهج‏البلاغه؛ قم: مکتبة آیةالله المرعشی النجفی، 1404ق.
    2. ابن‎بابویه، محمدبن‏علی؛ الأمالی؛ بیروت: اعلمی، 1400ق.
    3. ابن‏حیون، نعمان‎بن‎محمد مغربی؛ دعائمالإسلام؛ قم: مؤسسة آل البیت7، 1385ق.
    4. ابن‏منظور؛ لسان‏العرب؛ بیروت: دار صادر، 1414ق.
    5. امام صادق7 (منسوب)؛ مصباح‏الشریعه؛ بیروت: اعلمی، 1400ق.
    6. تمیمی آمدی، عبدالواحدبن‎محمد؛ تصنیف غررالحکم و دررالکلم؛ قم: دفتر تبلیغات، 1366.
    7. جوادی آملی، عبدالله؛ تسنیم؛ ج1، قم: اسراء، 1378.
    8. ــــــــــــ ؛ سیره پیامبران در قرآن (تفسیر موضوعی)؛ ج6، قم: اسراء، 1379.
    9. ــــــــــــ ؛ صورت و سیرت انسان در قرآن (تفسیر موضوعی)؛ ج14، قم: اسراء، 1381.
    10. ــــــــــــ ؛ تسنیم؛ ج5، قم: اسراء، 1383.
    11. ــــــــــــ ؛ سرچشمه اندیشه؛ ج1، قم: اسراء، 1384، «الف».
    12. ــــــــــــ ؛ وحی و نبوت؛ قم: اسراء، 1384، «ب».
    13. ــــــــــــ ؛ تسنیم؛ ج12، قم: اسراء، 1386، «الف».
    14. ــــــــــــ ؛ منزلت عقل در هندسه معرفت دینی؛ قم: اسراء، 1386، «ب».
    15. سید رضی؛ نهجالبلاغه (صبحی صالح)؛ قم: هجرت، 1414ق.
    16. عراقی، عبدالنبی نجفی؛ المعالم الزلفی فی شرح العروة الوثقی؛ قم: المطبعه العلمیه، 1380ق.
    17. حلی (علامه)، حسن‎بن‏یوسف؛ کشف‏الیقین فی فضائل امیرالمؤمنین؛ تهران: وزارت ارشاد، 1411ق.

    فیض کاشانی، محمدمحسن؛ نوادر الأخبار فیما یتعلق بأصول‏الدین؛ تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1371.

    1. کلینی، محمدبن‏یعقوب بن اسحاق؛ الکافی؛ تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
    2. کوفی، فرات‏بن‎ابراهیم؛ تفسیر فرات الکوفی؛ تهران: مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی، 1410ق.
    3. گالیله؛ اکتشافات و دیدگاه‌های گالیله؛ تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1383.
    4. مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار؛ ج5، چ سوم، تهران: صدرا، 1374.
    5. مفید، محمدبن‏محمد؛ الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد؛ قم: کنگره شیخ مفید، 1431ق.