فصلنامه کتاب نقد

فصلنامه کتاب نقد

فرایند علم دینی از نظرگاه آیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد حوزة علمیه قم و دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
2 پژوهشگر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
چکیده
 
تاریخ دریافت: 14/05/1392          تاریخ تأیید: 23/09/1392
____________________________ عبدالحسین خسروپناه*
قاسم بابایی**
چکیده
مبحث علم دینی، یکی از مباحث چالشی است که با دو رویکرد مخالف و موافق همراه است. یکی از موافقان نظریة علم دینی، آیت‌الله جوادی آملی است. ایشان مقصود از دین را در این سلسله مباحث، دین مصطلح و دین جامع دانسته، مجموعة علوم را در زیرمجموعة دین قرار می‌دهند.
استاد با پذیرش امکان علم دینی، به حضور دین در همة عرصه‌های علوم انسانی و تجربی باور دارد. بر این اساس قلمرو دین، همة علوم را دربر می‌گیرد و همة علوم، دینی است و علم غیردینی نداریم.
آیت‌الله جوادی آملی در تبیین چگونگی علم دینی با دو روش تفسیری و روش فلسفی آن را اثبات می‌کند. شایان ذکر است این دیدگاه با اشکال‏ها و انتقادهایی روبه‏روست که از جمله می‌توان به تعریف دین جامع و نقد آن، انتقاد از گسترة معرفت دینی، خلط میان دینی‌دانستن گزارة علمی و دینی‌دانستن حجیت عمل به آن گزاره و عدم تفکیک بین عقل و عقلانیت اشاره کرد.
 
** پژوهشگر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
کلیدواژه‌ها

  1. * قرآن کریم.

    1. ابن‌منظور؛ لسان العرب؛ بیروت: نشر ادب حوزه، [بی‌تا].
    2. باقری، خسرو؛ هویت علم دینی؛ چ دوم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1387.

    4.بستان، حسین و همکاران؛ گامی به سوی علم دینی1؛ قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1384.

    1. جوادی آملی، عبدالله؛ حق و تکلیف؛ تنظیم مصطفی خلیلی؛ چ دوم، قم: مرکز نشر اسراء، 1385، «الف».
    2. ــــــــــــ ؛ دینشناسی؛ تنظیم محمدرضا مصطفی‏پور؛ چ چهارم، قم: مرکز نشر اسراء، 1385، «ب».
    3. ــــــــــــ ؛ اسلام و محیط زیست؛ تنظیم عباس رحیمیان؛ چ اول، قم: مرکز نشر اسراء، 1386، «الف».
    4. ــــــــــــ ؛ انتظار بشر از دین؛ تنظیم محمدرضا مصطفی‎پور؛ چ چهارم، قم: مرکز نشر اسراء، 1386، «ب».
    5. ــــــــــــ ؛ سرچشمه اندیشه؛ تنظیم عباس رحیمیان؛ ج4، چ دوم، قم: مرکز نشر اسراء، 1386، «ج».
    6. ــــــــــــ ؛ شریعت در آئینه معرفت؛ تنظیم حمید پارسانیا؛ چ پنجم، قم: مرکز نشر اسراء، 1386، «د».
    7. ــــــــــــ ؛ منزلت عقل در هندسه معرفت دینی؛ تنظیم احمد واعظی؛ چ دوم، قم: مرکز نشر اسراء، 1386، «هـ».
    8. ــــــــــــ ؛ معرفت‏شناسی در قرآن؛ تنظیم حمید پارسانیا؛ چ چهارم، قم: مرکز نشر اسراء، 1386، «و».
    9. ــــــــــــ ؛ تفسیر انسان به انسان؛ تنظیم محمدحسین الهی‏زاده؛ چ چهارم، قم: مرکز نشر اسراء، 1387.
    10. ــــــــــــ ؛ روابط بینالملل در اسلام؛ تنظیم سعید بند علی؛ چ اول، قم: مرکز نشر اسراء، 1388.
    11. ــــــــــــ ؛ سرمقاله؛ فصلنامه اسراء، سال اول، ش2، مرکز نشر اسراء، 1388.
    12. ــــــــــــ ؛ «علم دینی»؛ مجله معارف؛ ش65، اردیبهشت 1388.
    13. ــــــــــــ ؛ سرمقاله؛ فصلنامه اسراء، سال دوم، ش6، مرکز نشر اسراء، 1389.
    14. ــــــــــــ ؛ جلسه درس تفسیر، مورخه 31/1/93.
    15. عاملی، شیخ حر؛ وسایل الشیعه؛ ج27، چ اول، قم: مؤسسه آل‎البیت7 لاحیاء التراث، 1412ق.
    16. سروش، عبدالکریم؛ مدارا و مدیریت؛ چ سوم، تهران، انتشارات صراط، 1387.

    20.خسروپناه، عبدالحسین؛ کلام جدید؛ چ سوم، قم: مرکز مطالعات و پژوهشهای فرهنگی، 1383.

    21.طباطبایی، محمدحسین؛ نهایةالحکمه؛ قم: موسسه نشر اسلامی، 1422ق.

    22.طوسی، نصیرالدین؛ جوهرالنضید؛ شرح علامه حلی؛ تصحیح محسن بیدارفر؛ چ سوم، قم: انتشارات بیدار، 1385.

    23.کلینی رازی، محمدبن‏یعقوب؛ اصول کافی؛ ج1، مؤسسه تاریخ العربی، 1430ق.

    1. فنایی اشکوری، محمد؛ «منزلت عقل و وحی در هندسة معرفت بشری، تحلیل و بررسی دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی دربارة منزلت عقل در هندسة معرفت دینی»؛ معرفت فلسفی، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، ش4، 1388.
    2. مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار؛ ج2و ج27، چ دوم، بیروت: موسسه الوفاء، 1403.

    26. الیاده، میرچا؛ دین‏پژوهی؛ ج1، دفتر اول و دوم، ترجمه بهادین خرمشاهی؛ ، چاپ دوم، تهران، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1375