ارزیابی راهکارهای سه‌گانة تولید علم دینی از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو گروه فلسفة علوم انسانی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

چکیده

تاریخ دریافت: 3/7/1392             تاریخ تأیید: 12/10/1392
________________________  سیدمحمدتقی موحد ابطحی*
چکیده
یکی از انگیزه‌های معرفت‌شناختیِ طرح ایدة علم دینی، رفع تعارض علم و دین است. طرفداران ایدة علم دینی پس از بحث دربارة معنا، امکان، ضرورت، مطلوبیت‌‌داشتن و اخلاقی‌بودن علم دینی، به بحث دربارة چگونگی تولید علم دینی پرداخته‌اند. آیت‌الله جوادی آملی در آثار خود به سه راهکار برای تولید علم دینی (علم هماهنگ با آموزه‌های دینی) اشاره کرده‌اند: 1. دینی‌دانستن دستاوردهای عقل؛ 2. تولید علم مبتنی بر فلسفة الهی؛ 3. تولید علم، مبتنی بر کلیات اخذ‌شده از دین.
 در این مقاله پس از معرفی و ارزیابی مختصر این سه راهکار، نشان داده می‌شود که راهکار دوم و سوم برای تولید علم دینی خودکفا نیستند و در برخی شرایط به راهکار اول نیاز دارند. سپس به برخی ابهام‌های معناشناختی و روش‌شناختی موجود در راهکار اول نیز اشاره می‌گردد. به نظر می‌رسد بدون رفع این ابهام‌ها، نظریة آیت‌الله جوادی آملی برای تولید علم دینی توان کافی نخواهد داشت.
* عضو گروه فلسفة علوم انسانی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه (smtm_abtahi@yahoo.com).

کلیدواژه‌ها


  1. * قرآن کریم.

    1. جوادی آملی، عبدالله؛ معرفت‌شناسی در قرآن؛ تنظیم حمید پارسانیا؛ چ چهارم، قم: مرکز نشر اسراء، 1379.
    2. ــــــــــــ ؛ «از فلسفة ارسطویی تا فلسفة اسلامی»؛ معرفت فلسفی، ش3، 1383.
    3. ــــــــــــ ؛ «چیستی فلسفة اسلامی»؛ فصلنامة قبسات، ش 35، قم، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1384.
    4. ــــــــــــ ؛ سرچشمة اندیشه؛ تنظیم عباس رحیمیان؛ ج 4، چ دوم، قم: مرکز نشر اسراء، 1386. «الف».
    5. ــــــــــــ ؛ شریعت در آئینه معرفت؛ تنظیم حمید پارسانیا، چ پنجم، قم: مرکز نشر اسراء، 1386. «ب».
    6. ــــــــــــ ؛ منزلت عقل در هندسة معرفت دینی؛ تنظیم احمد واعظی، چ دوم، قم: مرکز نشر اسراء، 1386. «ج».
    7. ــــــــــــ ؛ تبیین برخی از مطالب منزلت عقل در هندسة معرفت دینی؛ قم: مرکز نشر اسراء، ش 2، زمستان 1388.
    8. ــــــــــــ ؛ «گفتگو دربارة فلسفة اسلامی»؛ در درآمدی در چیستی فلسفه اسلامی، 1389، «الف».
    9. ــــــــــــ ؛ «ویژگی‌های فلسفه و نسبت آن با علوم»؛ فصلنامة اسراء، ش5، مرکز نشر اسراء، 1389. «ب».
    10. خسروپناه، عبدالحسین و قاسم بابایی؛ «چیستی و گسترة علم دینی از نظرگاه آیت‌الله جوادی آملی»؛ فصلنامه اسراء، ش6، مرکز نشر اسراء، 1389.
    11. سوزنچی، حسین؛ معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی؛ تهران: پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی، 1388.
    12. ــــــــــــ ؛ «علم دینی از منظر آیت‌الله جوادی آملی»؛ فصلنامة اسراء، ش4، مرکز نشر اسراء، 1389.
    13. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ قرآن در اسلام؛ قم: موسسة بوستان کتاب، 1388.
    14. ــــــــــــ ؛ تفسیر المیزان؛ ترجمة سیدمحمدباقر موسوی همدانی؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی، چ 33، 1392.
    15. عبودیت، عبدالرسول؛ «آیا فلسفه اسلامی داریم»؛ معرفت فلسفی، ش1و2، 1382.
    16. فنایی اشکوری، محمد؛ «جایگاه عقل و وحی در هندسه معرفت بشری، تحلیل و بررسی دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی در کتاب منزلت عقل در هندسه معرفت دینی»؛ معرفت فلسفی، ش4، 1388.
    17. ملکیان، مصطفی؛ «تأملاتی چند درباب امکان و ضرورت اسلامی شدن دانشگاه»؛ نقد و نظر، ش19، 1378.
    18. ــــــــــــ ؛ راهی به رهایی، جستارهایی در عقلانیت و معنویت؛ چ3، تهران: نگاه معاصر، 1387.
    19. موحد ابطحی، سیدمحمدتقی؛ «انحلال مسئله علم دینی، از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی»؛ ذهن، ش50، تابستان 1391.
    20. واعظی، احمد؛ «علم دینی از منظر آیت‌الله جوادی آملی»؛ روش‌شناسی علوم انسانی، ش54، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1387.