ملاحظاتی انتقادی بر مبانی نظری علم دینی از منظر علامه جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی فرهنگستان علوم اسلامی

چکیده

از جمله رویکرد‏های قابل توجه در تولید علم دینی ، نظریه حضرت آیت‎الله جوادی آملی است. شاکلة اصلی این نظریه بر مبانی معرفتی استوار است. چکیده نگاه ایشان عبارت است:
الف) علوم ذاتاً سکولاریستی نیستند؛ ایمان و کفر در مرتبة ماهیت علم راه پیدا نمی‌‌کند، بلکه عالِمان به دینی و الحادی تقسیم می‌شوند.
 ب) همة علوم اعم از انسانی و پایه، پرده از اسرار فعل و قول الهی برمی‌دارند. این همان مرتبة کاشفیت علم است که اقتضای ذاتی علم است. با حجیت ذاتی کشف، علوم، لاجرم الهی و دینی‎اند. قید اسلامی نیز قید توضیحی است، نه احترازی.
ج) با حاکمیت فلسفه‎های مطلقِ الحادی یا اسلامی، علوم نیز وصف الحادی و اسلامی به خود می‎گیرند.
د) از آنجا که همة عالَم، مخلوق الهی است و نیز همة قوای فهم و مکشوفات آن و حتی صنعت نیز به لحاظ تکوینی، موهبتی الهی است ـ چون متعلق علم نیز تکوین الهی است ـ لاجرم علم نیز امری دینی است.
البته مبانی این نظریه دچار ابهام‌هایی است: 1. طبق مبانی معرفت‏شناختی مبتنی بر کشف تطابقی، وصف اسلامی نسبت به علوم، معنای محصلی نداشته، تقسیم علم به دینی وغیردینی بی‏معنا خواهد بود و ناخواسته مصحح اسلامیت همة علوم مدرن خواهد بود؛ 2. اسلامیت فلسفة مطلق نیز مورد سؤال جدی قرار می‏گیرد؛ در حالی‌که فلسفة مطلق، مجرای اسلامی‏شدن علوم و فلسفه‏های مضاف است؛ 3. در نهایت فاقد شاخصة معین در اسلامیت علوم می‏باشد
 

کلیدواژه‌ها


  1. جوادی آملی، عبدالله؛ شریعت در آئینه معرفت؛ قم: نشر رجاء، 1372.
  2. ــــــــــــ ؛ تبیین براهین اثبات خدا (فلسفه دین)؛ قم: نشر اسراء، 1375، «الف».
  3. ــــــــــــ ؛ فلسفه حقوق بشر؛ قم: نشر اسراء، 1375، «ب».
  4. ــــــــــــ ؛ انتظار بشر از دین؛ قم: نشر اسراء، 1380.
  5. ــــــــــــ ؛ دین‌شناسی؛ قم: نشر اسراء، 1381، «الف».
  6. ــــــــــــ ؛ وحی و رهبری، قم: نشر اسراء، 1381، «ب».
  7. ــــــــــــ ؛ نسبت دین و دنیا؛ قم: نشر اسراء، 1381، «ج».
  8. ــــــــــــ ؛ حق و تکلیف؛ قم: نشر اسراء، 1385.
  9. ــــــــــــ ؛ منزلت عقل در هندسه معرفت دینی؛ قم: مرکز نشر اسراء، 1386، «الف».
  10. ــــــــــــ ؛ اسلام و محیط زیست؛ قم: نشر اسراء، 1386، «ب».
  11. ــــــــــــ ؛ رحیق مختوم: بخش چهارم از جلد اول؛ چ سوم، قم: نشر اسراء، 1386، «ج».
  12. ــــــــــــ ؛ پیام به همایش روز جهانی فلسفه؛ 1389.
  13. ــــــــــــ ؛ همتایی قرآن و اهل بیت7؛ قم: نشر اسراء، 1390.
  14. ــــــــــــ ؛ پایگاه اطلاع رسانی اسراء، دیدار جمعی از اساتید برجسته دانشکده روانشناسی دانشگاه تهران، 7/10/1390، http://www.portal.esra.ir/Pages/Index.aspx?view=1&id=NjE4O%3d%3d%2bDopCbeq6mw%3d&kind=2.
  15. ــــــــــــ ؛ «طرح جامع علم دینی از منظر استاد جوادی آملی»؛ مجله فرهنگی، اجتماعی صدرا، قم، ش1، 1391.
  16. ــــــــــــ ؛ «سخنرانی استاد جوادی آملی در کنگره علوم انسانی اسلامی»؛ قم، 1392، «ب».
  17. ــــــــــــ ؛ سخنرانی استاد در کنگره علوم انسانی اسلامی؛ قم، 1392، «الف».
  18. حمید پارسانیا؛ «عقلانیت بین ‌راه و خطاهای نظام‌مند»؛ ویژهنامه گفتمان الگو، شماره انتشار 18299، 3/10/1391.
  19. حسینی، سیدمنیرالدین؛ سلسله مباحث مبانی نظام فکری: جلسه نهم؛ قم: انتشارات داخلی فرهنگستان علوم اسلامی، 1375.
  20. ــــــــــــ ؛ «فلسفه اصول فقه احکام حکومتی» (جلسات 1 الی 27 سلسله مباحث معرفت‎شناسی؛ قم: انتشارات داخلی فرهنگستان علوم اسلامی، 1381.
  21. میرباقری، سیدمهدی؛ جهتداری علوم از منظر معرفتشناسی: مناظره استاد میرباقری با استاد حسن معلمی؛ قم: نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1387.
  22. ــــــــــــ ؛ نظام فکری؛ قم: انتشارات داخلی فرهنگستان علوم اسلامی، 1383.
  23. ــــــــــــ ؛ «مدل علم دینی از دیدگاه فرهنگستان علوم اسلامی، مجمع عالی حکمت اسلامی، گروه علمی فلسفه‎های مضاف»؛ محل برگزاری: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 28/2/1387.
  24. خاکی قراملکی، محمدرضا؛ تحلیل هویت علم دینی و علم مدرن؛ قم: نشر کتاب فردا، 1389.
  25. ــــــــــــ ؛ گفتمان تجدد؛ قم: نشر کتاب فردا، 1390.
  26. ــــــــــــ ؛ توصیف و تحلیل نظریه کاشفیت علم از منظر علامه طباطبایی؛ قم، انتشارات داخلی فرهنگستان علوم اسلامی، 1389.