سنجش معیار علم دینی بررسی نظریة علامه جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه منطق فهم دین پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

چکیده

یکی از رویکردها در باب چیستی علم دینی، نظریة علامه جوادی آملی است. در تلقی و رویکرد ایشان، دو معیار و مبنای کلی در باب علم و علم دینی وجود دارد. یک مبنا و معیار، تمامی ادراکات و علومی که مطابق با واقع باشد، دینی تلقی می‌‌کند؛ زیرا هر علمی که به بررسی فعل و قول خداوند و معصوم بپردازد، علم دینی است؛ از این‌رو تمامی علوم، حتی علوم انسانی و طبیعی را می‌توان در زمرة علم دینی برشمرد. بر اساس معیار دوم، علم فی‌نفسه، نه دینی است و نه سکولار، بلکه دینی‌بودن یا سکولاربودن علوم به فلسفة مطلق برمی‌گردد.
این دو معیار خود مبتنی بر مبانی خاصی است، اعم از مبانی دین‌شناختی و علم‌شناختی. این مبانی و معیارها، دارای برآیند و نتایج مختلفی در باب علم دینی است که برخی از این نتایج، از ابهام‏ها و ایرادهای این نظریه به شمار می‌آید. بر این دیدگاه‌ها نقدهای مختلفی نیز وارد شده است. در این مقاله ضمن طرح مبانی و معیارهای دینی‌بودن علم در این نظریه، به نقد و بررسی آن خواهیم پرداخت.
 

کلیدواژه‌ها


  1.  

    * قرآن کریم.

    1. باقری، خسرو؛ هویت علم دینی؛ تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1382.
    2. ــــــــــــ ؛ «علم دینی امکان، ماهیت و ضرورت»؛ در مجموعه مقالات کنفرانس توسعه دانش و فناوری در ایران؛ تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1386.
    3. بستان، حسین و همکاران؛ گامی به سوی علم دینی؛ قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1384.
    4. جوادی آملی، عبدالله؛ انتظار بشر از دین؛ چ اول، قم: نشر اسراء، 1380.
    5. ــــــــــــ ؛ نسبت دین و دنیا: بررسی و نقد نظریه سکولاریسم؛ چ اول، قم: نشر اسراء، 1381.
    6. ــــــــــــ ؛ منزلت عقل در هندسه معرفت دینی؛ چ اول، نشر اسراء، 1386، «الف».
    7. ــــــــــــ ؛ اسلام و محیط زیست؛ چ اول، قم: نشر اسراء، 1386، «ب».
    8. ــــــــــــ ؛ شریعت در آینة معرفت؛ چ دوم، قم: مرکز نشر اسراء، 1387.
    9. ــــــــــــ ؛ «ویژگی‌های فلسفه و نسبت آن با علوم»؛ فصلنامه اسراء، ش5، 1389.
    10. ــــــــــــ ؛ نظری بر مبانی علم دینی؛ چ اول، قم: انتشارات دانشوران، 1390.
    11. خاکی قراملکی، محمدرضا؛ تحلیل هویت علم دینی و علم مدرن؛ چ اول، قم: کتاب فردا، 1391.
    12. خسروپناه، عبدالحسین؛ «آسیب‏شناسی انکار علم دینی»؛ مجله دانشگاه اسلامی، ش38، 1387.
    13. ــــــــــــ ؛ تولید و تکوین علوم انسانی اسلامی؛ چ اول، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، 1392.
    14. سوزنچی، حسین؛ معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی؛ تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، چ اول، 1388.
    15. رشاد، علی‌اکبر؛ «معیار علم دینی»؛ ذهن، ش33، 1387.
    16. فنایی اشکوری، محمد؛ «تأملاتی در نظریه "علم دینی" آیت‌الله جوادی آملی»؛ ویژه‌نامة گفتمان الگو، شماره انتشار 18299، 3/11/1391.
    17. ــــــــــــ ؛ «جایگاه عقل و وحی در هندسه معرفت بشری»؛ معرفت فلسفی، سال ششم، ش4، 1388.
    18. موحد ابطحی، سیدمحمدتقی؛ «ابهامات اساسی نظریه علم دینی آیت‏الله جوادی آملی»؛ در:«http://smtmabtahi.blogfa.com» 14/3/1391.
    19. نصیری، مهدی؛ اسلام و تجدد، چ سوم، تهران: کتاب صبح، 1387.