عدم انسجام در منظومه هرمونتیکی مجتهد شبستری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

چکیده

آقای محمد مجتهد شبستری از دگراندیشان معاصر است که براساس مبانی برگرفته از علم هرمنوتیک، موضوع‌های گوناگون دینی و اجتماعی را تحلیل کرده و در این‌باره آثار فراوانی تولید کرده است. وی پایگاه اندیشه خود و نیز اندیشه­ سازنده منظومه هرمنوتیکی­اش را فلسفه قاره­ای قرن بیستم آلمان معرفی کرده و در اهمیت آن گفته است که مشکل جهان اسلام در حال کنونی، عدم تمسک به مکتب هرمنوتیکی برآمده از این مبنای فکری که هرمنوتیک فلسفی نام دارد، می­باشد؛ اما با این حال، منظومه هرمنوتیکی وی مجموعه گردآمده از عنصرهایی است که به صورتی غیرعلمی از مکتب‌های هرمنوتیکی گوناگون که در مبانی و بلکه بناها با هم به طور کامل متضاد و حتی متناقض هستند، به عاریه گرفته شده و در کنار هم قرار داده شده­اند؛ به‌طور مثال، وی در مبانی انسان­شناختی و معناشناختی و نیز جایگاه تفسیر در فهم معنا براساس آموزه­های هرمنوتیک روشی و هرمنوتیک روش­شناختی سخن گفته است و در مباحث مربوط به معرفت­شناسی فهم و فرایند آن نیز ترکیبی از هرمنوتیک فلسفی و هرمنوتیک روشی را انتخاب کرده است. افزون بر اینکه تلقی وی از هرمنوتیک روش­شناختی شلایر ماخر نادرست می‌باشد و مسئله اصلی وی را اشتباه تشخیص داده ­است. مقاله پیش‌رو می‌کوشد تا این اقتباس­های غیرفنی و برداشت‌های نادرست را نشان داده و بحث کند.
 

کلیدواژه‌ها


  1. ابوزید، نصر حامد؛ معنای متن (پژوهشی در علوم قرآن)؛ ترجمه مرتضی کریمی‌نیا؛ چ5؛ تهران: انتشارات طرح نو، 1389.
  2. ــــــــ؛ نقد گفتمان دینی؛ ترجمه حسن یوسفی‌اشکوری و محمد جواهر کلام؛ چ2؛ تهران: نشر یادآوران، 1383.
  3. ترجمه گفتگو با نصر حامد ابوزید در Herder Karrespodanz, 2008 در nasr-hamed-abuzayd.blagfa.com, 1388/8/10 به نقل از: عرب‌صالحی، محمد؛ «ابوزید و تاریخی‌نگری»؛ در کتاب چالش با ابوزید؛ چ1؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1393.
  4. جمادی، سیاوش؛ زمینه و زمانه پدیدارشناسی، جستاری در زندگی و اندیشه‌های هوسرل و هایدگر؛ چ1، تهران: ققنوس، 1385.
  5. دیلتای، ویلهلم؛ دانش هرمنوتیک و مطالعه تاریخ؛ ترجمه منوچهر صانعی‌دره‌بیدی؛ چ1؛ تهران: انتشارات ققنوس، 1391.
  6. گروندن، ژان؛ درآمدی به هرمنوتیک فلسفی؛ ترجمه محمدسعید حنایی‌کاشانی؛ چ1، تهران: انتشارات مینوی خرد، 1391.
  7. مجتهد شبستری، محمد؛ «فرآیند فهم متون»؛ مجله نقد و نظر، تابستان و پاییز 1374 (الف).
  8. ــــــــــ؛ «متون دینی و هرمنوتیک»؛ مجله نقد و نظر، بهار 1374 (ب).
  9. ــ؛ چرا دوران علم اصول واجتهاد فقهی سپری شده است؟؛ http://mohammadmojtahedshabestari.com/.
  10. ــ؛ درس‌گفتار حقیقت در هرمنوتیک فلسفی؛ جلسه اول، http://mohammadmojtahedshabestari.com/.
  11. ــ؛ درس‌گفتار فهم هرمنوتیکی چیست؟؛ جلسه اول، http://mohammadmojtahedshabestari.com/.
  12. ــ؛ درس‌گفتار هرمنوتیک جدید چیست؟؛ جلسه اول، http://mohammadmojtahedshabestari.com/.
  13. ــ؛ درس‌گفتار هرمنوتیک جدید چیست؟؛ جلسه اول، http://mohammadmojtahedshabestari.com/.
  14. ــــــــــ؛ «هرمنوتیک فلسفی و تعدد قرائت‌ها از دین»؛ مجله بازتاب اندیشه، آذر 1380.
  15. ــــــــــ؛ هرمنوتیک، کتاب و سنت؛ چ8؛ تهران: انتشارات طرح نو، 1393.
  16. وب سایت شخصی محمد مجتهد شبستری: http://mohammadmojtahedshabestari.com/.
  17. هایدگر، مارتین؛ مسائل اساسی پدیدارشناسی؛ ترجمه پرویز ضیاء شهابی؛ چ1، تهران: انتشارات مینوی خرد، 1392.
  18. هایدگر، مارتین؛ هستی و زمان؛ ترجمه عبدالکریم رشیدیان؛ چ4، تهران: نشر نی، 1389.
  19. Gadamer, Hans-Georg; Truth And Method (a); continuum London New York, 2004.
  20. ________; Truth And Method (b); Bloomsbury Academic, 2013.
  21. Heidegger, Martin; Being And Time; Blackwell PublishersLtd, 1962.
  22. Hersch; E.d.; Validity In Interpretation; The U.S.A, by Yale Univercity, 1967.
  23. Ricoeur, Paul; From Text to Action; Trans by Kathleen Blamey, Northwestern University Press, 1991.
  24. Ricoeur, Paul; Hermeneutics and The Human Science; Ed by John,B,Thompson, Cambridge University Press, 1981.
  25. Schleiermacher, Friedrich; Hermeneutics and Criticism And Other Writings; Translated and edited by Andrew Bowie, first published, United Kingdom, by Cambridge University Press,1998.
  26. Seebohm T.M; Methodand Methodology; USA. Kluwer Academic Publishers, 2004.