درنگی در نگاه مجتهد شبستری به مسئله عصمت پیامبر اکرم(ص)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی/ مدیر گروه تخصصی علوم انسانی قرآنی

چکیده

از جمله موضوع‌هایی که محمد مجتهد شبستری درباره آن نظر داده، مسئله عصمت پیامبر اکرم6 است. وی ضمن ارایه تفسیری خاص از مسئله عصمت کوشیده است با استناد به شواهد نقلی و سیره اولیای الاهی و نیز مبنایی که درباره علم پیامبر پذیرفته است، آن را برهانی کند.
به‌‌رغم درهم‌ریختگی سخنان شبستری در این‌باره، نوشتار پیش‌رو کوشیده است ضمن تقریر دیدگاه و ادله وی در ساختاری منظم، آن را نقد و واکاوی کند. پژوهش پیش‌رو به این دستاورد رسیده است که افزون بر ناسازگاری مبانی و تفسیر خاص شبستری از عصمت، دلایل ارایه‌شده از سوی وی نیز با چالش‌های جدی روبه‌رو می‌باشد و توان اثبات ادعای وی را ندارد.

کلیدواژه‌ها


  1. ابن‌أبی‌الحدید، عبدالحمیدبن‌هبه‌الله؛ شرح نهج‌البلاغة؛ چ1، قم: مکتبة آیة‌الله المرعشی النجفی;، 1404ق.
  2. ابن‌بابویه، محمدبن‌على؛ کمال‌الدین و تمام النعمة؛ تحقیق و تصحیح: علی‌اکبر غفارى؛ چ2، تهران: اسلامیه‏، 1395ق‏.
  3. ابن‌طاووس، علی‌بن‌موسی‏؛ اقبال الاعمال؛ چ2‏، تهران: دار الکتب الإسلامیه، 1367.
  4. ابن‏مردویه، احمدبن‌موسى؛ مناقب علی‌بن‌أبی‌طالب7 و ما نزل من القرآن فی علی؛ تحقیق: عبدالرزاق محمد حرزالدین؛ چ2، قم: مؤسسه علمى فرهنگى دار الحدیث، 1424ق‏.
  5. ترخان، قاسم؛ آفاق عصمت (تأملی در شبهات عصمت و گسترة آن)؛ قم: خانه خرد، 1397 ش.
  6. جرجانی، سیدشریف‏ علی‌بن‌محمد؛ شرح المواقف للعضدالدین عبدالرحمن ایجی؛ چ1، قم: الشریف الرضی‏، 1325ق.
  7. جوادی‌آملی، عبدالله؛ ادب فنای مقربان؛ قم: اسراء، 1381.
  8. ــــــ؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم (مراحل اخلاق در قرآن)؛ چ3، قم: اسراء، 1379.
  9. حلبى‏، ابوالصلاح؛‌ تقریب المعارف‏؛‌ قم: انتشارات الهادی‏، 1404ق‏.
  10. موسوی‌خمینی، سیدروح‌الله؛ چهل حدیث؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1376.
  11. ـــــ؛ صحیفه امام؛ چ1، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1378.
  12. رازی، فخرالدین‏؛ الاربعین فی أصول‌الدین؛ چ1، قاهره: مکتبة الکلیات الأزهریة، 1986م.
  13. ربانی‌گلپایگانی، علی؛ وحی نبوی؛ چ1‏، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1391.
  14. سبحانی، جعفر؛ عصمة الانبیاء؛ قم: مؤسسه امام صادق‏. 1381
  15. سلیم‌بن‌قیس، ابوصادق؛ کتاب سلیم‌بن‌قیس؛ قم: انتشارات الهادی، 1415ق.
  16. سیوطى، عبدالرحمن‌بن‌ابى‏بکر؛ الدر المنثور فى التفسیر بالماثور؛ قم: کتابخانه عمومى حضرت آیت‌الله العظمى مرعشى‌نجفى;، 1404ق‏.
  17. شاکرین، حمیدرضا؛ «عصمت و استغفار؛ تعاند، تلائم یا تلازم؟»؛ مجله معرفت کلامی؛ س2، ش2، 1390.
  18. شریف الرضی، محمدبن‌حسین؛ المجازات النبویة؛ قم: دار الحدیث، 1422ق.
  19. شریفی، احمد حسین و حسن یوسفیان؛ پژوهشی در عصمت معصومان؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1377ش.
  20. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ چ5، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1417ق.
  21. طوسی، خواجه نصیرالدین‏؛ تلخیص المحصل المعروف بنقد المحصل‏؛‌ چ2‏، بیروت: دار الأضواء، 1405ق‏.
  22. ـــــــ؛ تجرید الاعتقاد؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1407ق.
  23. علامه حلى؛ کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد؛ تصحیح و مقدمه و تحقیق و تعلیقات: از آیت‌الله حسن‌زاده‌آملى؛ چ4، قم: مؤسسه نشر اسلامی‏، 1413ق‏.
  24. کلینی، محمدبن‌یعقوب؛ الکافی؛ چ2، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1362.
  25. مجتهد شبستری، محمد؛ انتظار ما از پیامبران؛ متن سخنرانی مجتهد شبستری در دانشگاه صنعتی اصفهان در تاریخ 3/12/1387.
  26. ــــــــ؛ ایمان و آزادی؛ تهران: طرح نو، 1376.
  27. ــــ؛ پاسخ به نقد آیت‌الله سبحانی؛ منتشرشده در وب‌ سایت وی، فروردین ۱۳۸۸.
  28. ـــ؛ قرائت نبوی از جهان (۱)، کلام نبوی؛ منتشرشده در وب‌ سایت وی، [بی‌تا] (الف).
  29. ـــــ؛ قرائت نبوی از جهان (۲) ـ کلام خدا و کلام انسان ـ پیش‌فهم‌های تفسیر آزاد قرآن؛ منتشرشده در وب‌ سایت وی، [بی‌تا] (ب).
  30. مجلسی، محمدباقر؛ بحار الأنوار؛ چ2، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1403ق.
  31. میلانی، سیدعلی؛ نفحات الازهار؛ قم: مرکز نشر آلاء، 1423ق.