اسلام و حقوق بشر (نظری انتقادی به دعاوی مجتهد شبستری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه پردیس فارابی- تهران

2 دانش‌آموخته رشته تاریخ تشیع

چکیده

نظریه حقوق بشر یا حقوق بنیادین انسان‌ها اگرچه به لحاظ نظری نخستین‌بار در قالب یک اعلامیه جهانی در دسامبر 1948م در غرب تدوین شد اما پس از چندی معرکه آرایِ فرهنگ‌ها و مذهب‌های گوناگون قرار گرفت. در ایران با نگاه اسلام شیعی، دیدگاه‌های گوناگونی نیز نسبت به آن شکل گرفت که در این میان، دیدگاه محمد مجتهد شبستری به‌علت خاص‌بودن، مورد نقد و نظر اندیشمندان قرار گرفته است. مجتهد شبستری که نگاهی تجددگرایانه به حقوق بشر دارد، بدون پرداختن به تمام زوایایِ «نسبت اسلام و حقوق بشر» یا «تعیین تکلیف حقوق بشر از دیدگاه اسلام»، با نقد حقوق بشر الاهی که آن را غیرکاربردی می‌داند؛ باور دارد که مسلمانان باید حقوق بشر غربی را بپذیرند چرا که واقعی‌تر، کاربردی‌تر و گستره جهانی دارد. مقاله پیش‌رو در بردارنده پاسخ‌ها و نقدهایی است که به‌صورت مکتوب به دعاوی مجتهد شبستری داده شده است و با بررسی شبهه‌هایی که وی مطرح کرده، در صدد پاسخ به آن برآمده است.

کلیدواژه‌ها


  1. ابن‌اثیر، عزالدین أبوالحسن على‌بن‌ابى‌الکرم؛ الکامل فی التاریخ؛ ج3، بیروت: نشر دار صادر، 1385ق.
  2. مجتهد شبستری، محمد؛ نقدی بر قرائت رسمی از دین؛ تهران: طرح نو، 1379.
  3. ـــــــ؛ گفت‌وگوی مولود بهرامیان با مجتهد شبستری با عنوان «حقوق بشر اسلامی نمی‌شود اما مسلمانان باید آن را بپذیرند»، مجله اندیشه اصلاح، منتشرشده در وب ‌سایت مجتهد شبستری، 29 بهمن 1395.
  4. تمیمى‌آمدى، عبدالواحد‌بن‌محمد؛ تصنیف غررالحکم و درر الکلم؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1366.
  5. ری‌شهری، محمدمهدی؛ منتخب میزان‌الحکمه؛ قم: دارالحدیث، 1422ق.
  6. سبحانی‌تبریزی، جعفر؛ مبانی حکومت اسلامی؛ قم: توحید، 1370.
  7. محمدرضایی، محمد؛ تبیین و نقد فلسفه اخلاق کانت؛ قم: دفترتبلیغات اسلامی، 1379.
  8. شریف رضى، محمدبن‌حسین‏؛ نهج‌البلاغه (للصبحی صالح)؛ قم: هجرت، 1414ق.