فصلنامه کتاب نقد

فصلنامه کتاب نقد

بهائیت؛ مائدة آسمانى یا زائدة استعمارى؟

نوع مقاله : مقاله تخصصی

چکیده
جریان موسوم به بابی‌گرى و بهائی‌گرى، یکى از حوادث جنجال‌آفرین در تاریخ ایران است که از روز نخست، واکنش‌هاى بسیارى را موجب شده و مسلمانان، در ذهنیت  خویش، هیچ خوشایندى از آن ندارند، بلکه معتقدند  قدرت‌هاى بیگانه در «کاشت» یا دست کم «برداشت» از این جریان، فعال و ذى نقش بوده و هستند. برای اثبات این مدعا باید موضوع پیوند دیرین و مستمرّ میان این  فرق خصوصاً بهائیت با دولت‌ها و کانون‌هاى استکبارى، از روس تزارى و انگلستان تا امریکا و اسرائیل و رژیم پهلوى  اشاره نمود که در اسناد معتبر تاریخى و حتى متون مهم خود بهائیت، شواهد و قرائن غیر قابل انکارى درباره آنها وجود دارد، که در این مقاله بدان پرداخته می‌شود.
کلیدواژه‌ها

  1. «سندهای بدون شرح»، فصلنامه مطالعات تاریخی، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تهران، سال 1، ش 3، تابستان 1383.
  2. آدمیت، فریدون؛ 1355، امیرکبیر و  ایران، چاپ پنجم، شرکت سهامى انتشارات خوارزمى، تهران.
  3. آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامى، تهران، پرونده بهائیت.
  4. آواره، عبدالحسین؛ 1342ق / 1923م، الکواکب الدریة فى مآثر البهائیة، مطبعه سعادت، قاهره.
  5. آهنگ بدیع، ارگان جوانان بهائى ایران، تهران، سال 10 (1334)، ش 1.
  6. آیتى، عبدالحسین؛ 1340، کشف الحیل، بی‌نا، تهران 3 جلد.
  7. اخبار امرى، ارگان محفل بهائیان ایران، تهران، شماره‏هاى مختلف.
  8. اسلمونت، جان. ای؛ 1932م ، بهاءاللَّه و عصر جدید، محفل روحانى بهائیان حیفا.
  9. اسناد مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، ش 28 تا 139-1-24 ک.
  10. اشراق خاورى، عبدالحمید؛130 بدیع، رحیق مختوم: قاموس لوح مبارک قرن، مؤسسه ملى مطبوعات امرى، ج 1.
  11. ــــــــــــــ ؛ (129 بدیع)، مائده آسمانى، مؤسسه ملى مطبوعات امرى، ج 2 و 4 و 5 و 9.
  12. ــــــــــــــ ؛ 105 بدیع (افست: 118 بدیع)، قاموس توقیع منیع مبارک (اسرار ربّانى)، دو جلد، مؤسسه ملى مطبوعات امرى، تهران.
  13. ــــــــــــــ ؛ 128 بدیع، گنجینه حدود و احکام، استخراج از الواح و آثار مبارکه درباره احکام دیانت مقدس بهائى، چاپ سوم: مؤسسه ملى مطبوعات امرى.
  14. ــــــــــــــ، 134 بدیع، (ترجمه و تلخیص)؛ مطالع الانوار (THE DAWN - BREAKERS)، تلخیص تاریخ نبیل زرندى، مؤسسه ملى مطبوعات امرى.
  15. اشراقات: الواح مبارکه حضرت بهاء‌الله جلّ ذکره الاعلى، شامل اشراقات و چند لوح دیگر، خط نستعلیق، افست از چاپ سنگى، [بى‏نا]، [بى‏تا]، 295 صفحه به ضمیمه 12 صفحه: فهرست مختصر به اضافه اعلام و اسماء.
  16. افراسیابى، بهرام؛ 1371، تاریخ جامع بهائیت (نوماسونى)، چاپ 4، انتشارات سخن، تهران.
  17. افنان، بوالقاسم؛ جولاى 1998م، عهد اعلى؛ زندگانى حضرت باب، ویرایش هما تاج بازیار، آکسفورد، تاریخ مقدمه.
  18. افندی، شوقی؛ 123 بدیع، توقیعات مبارکه حضرت ولى امر اللَّه، لوح قرن احبّاء شرق (نوروز 101 بدیع)، مؤسسه ملى مطبوعات امرى.
  19. ــــــــــــــ ؛ 124-122 بدیع، قرن بدیع «نوروز 101 بدیع»، ترجمه نصراللَّه مودت، خط نستعلیق، مؤسسه ملى مطبوعات امرى، 4 جلد.
  20. امانت، عباس؛ 1383، قبله عالم: ناصرالدین شاه و پادشاهى ایران، ترجمه حسن کامشاد، نشر کارنامه، تهران.
  21. بذرهاى توطئه؛ گزیده اسناد محرمانه وزارت خارجه انگلیس (از اعلامیه بالفور تا قیمومت انگلیس بر سرزمین فلسطین)، 1366، ترجمه حسین ابوترابیان، انتشارات اطلاعات، تهران، .
  22. بهاء، حسینعلی؛ 1352ق / 1933م، ایقان، چاپ فرج‏اللَّه زکى، مصر.
  23. ــــــــــــــ ؛ 138 بدیع، لوح خطاب به شیخ محمد تقى اصفهانى معروف به نجفى، لجنه نشر آثار آمرى، لانگنهاین.
  24. بهرامی، عبدالله؛ [بى‏تا]، خاطرات عبداللَّه بهرامى از آخر سلطنت ناصرالدین شاه تا اول کودتا، چاپ 2، انتشارات علمى، تهران.
  25. تاریخ معاصر ایران، نشریه مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، تهران، شماره‏هاى مختلف.
  26. چهاردهى، نورالدین؛ بهائیت چگونه پدید آمد؟، سازمان چاپ و انتشارات فتحى، تهران 1366؛ چاپ و انتشارات آفرینش، 1369.
  27. حسینیان، روح‏اللَّه؛ «بهائیت، رژیم پهلوى و مواضع علما»، مطالعات تاریخى، سال 4، ش 17، تابستان 1386، ویژه‏نامة بهائیت.
  28. خان ملک ساسانى، [بى‏تا]، سید احمد؛ دست پنهان سیاست انگلیس در ایران، چاپ 3، انتشارات بابک با همکارى انتشارات هدایت، تهران.
  29. رائین، اسماعیل؛ 1356، حقوق‌بگیران انگلیس در ایران، چاپ 5 ، سازمان انتشارات جاویدان، تهران.
  30. روح، دیوید؛ 1232-1192ش / 1853-1817م / 1269-1233ق، قمیص نور یا سُندُس السَّناء در شرح سین، حیات عنصرى جمال قِدَم در ایران، ترجمه فارسی.
  31. زرقانی، محمود؛ (1340 ق/1921م)، بدایع الآثار فى اسفار مولى الاخیار الى ممالک الغرب...، بمبئى، ج 2.
  32. زمانه، سال ششم، ش 61 ، مهر 1386، چاپ دوم.
  33. سلیمانى اردکانى، عزیز اللَّه؛ (1326)؛ ج 3 (1328)، مصابیح هدایت، لجنه ملى نشریات امرى، تهران، ج 2.
  34. شهبازى، عبداللَّه؛ «جستارهایى از تاریخ بهائی‌گرى در ایران»، تاریخ معاصر ایران، سال هفتم، شماره 27، پاییز 1382.
  35. شهسواری، ثریا؛ 1387، اسناد فعالیت بهائیان در دوره محمد رضا شاه، مرکز اسناد انقلاب اسلامى، تهران.
  36. شیخ الاسلامى، محمد جواد (ترجمه)؛ 1375، نامه‌هاى خصوصى سِر سیسل اسپرینگ رایس وزیر مختار انگلیس در دربار ایران (در عهد سلطنت مظفرالدین شاه و محمدعلى شاه قاجار)، انتشارات اطلاعات، تهران.
  37. شیرازى، سید محمد؛ 1356، دنیا ملعبه دست یهود، ترجمه سید محمد هادى مدرسى، انتشارات سید جمال، تهران.
  38. شیرازى، میرزا على محمد (باب)؛ [بی‌تا]، احسن القصص ـ تفسیر سوره یوسف، استنساخ سید جواد بافقى کاتب، مکتبه رضویه، از روى نسخه سال 1261ق، به خط محمد على بن ملا عبداللَّه، مجموعاً 415 ص.
  39. ــــــــــــــ ؛ 133 بدیع، بیان فارسى، تکثیر محدود توسط محفل مقدس روحانى ایران، شهر العزة، .
  40. صبحی مهتدی، فضل الله؛ 1357، اسناد و مدارک درباره بهائیگرى (جلد دوم خاطرات صبحى)، مقدمه ابورشاد [ سید هادى خسروشاهى]، نشر عصر جدید، تهران.
  41. ظهور و سقوط سلطنت پهلوى، 1370، انتشارات اطلاعات، ج 1: خاطرات ارتشبد حسین فردوست؛ ج 2: جستارهایى از تاریخ معاصر ایران، تهران.
  42. عبدالبهاء، عباس؛ خطابات، ج 1: در سفر اول اروپا (به اهتمام فرج الله زکی، مصر، 1340ق / 1921م)؛ ج 2: در سفر امریکا (مؤسسه ملى مطبوعات امرى، 127 بدیع).
  43. ــــــــــــــ ؛ 119 بدیع، مقاله شخصى سیاح که در تفصیل قضیه باب نوشته است، مؤسسه ملى مطبوعات امرى، .
  44. ــــــــــــــ ؛ 1328ق، مکاتیب، ج 3، به اهتمام فرج اللَّه زکى کردى، مطبعه کردستان علمیه، مصر.
  45. فروتن، علی اکبر؛ 134 بدیع، حکایت دل، از دفتر خاطرات على اکبر فروتن، مؤسسه ملى مطبوعات امرى، .
  46. فشاهی، محمدرضا؛ 1354، از گاتها تا مشروطیت: گزارشى کوتاه از تحولات فکرى و اجتماعى در جامعه فئودالى ایران، انتشارات گوتنبرک، تهران.
  47. فیضی، محمد علی؛ 123 بدیع، لئالى درخشان مشتمل بر توضیح و تشریح مسائل مهمه و شواهد تاریخیه دو لوح مبارک (شیخ) و (سلطان)، شیراز.
  48. کسروی، احمد؛ 1323، بهائی‌گرى، تهران.
  49. کیا، فضل اللَّه نورالدین؛ 1377، خاطرات خدمت در فلسطین (1325-1320)، نشر آبى، تهران.
  50. مؤید، حبیب؛ 118 بدیع، خاطرات حبیب، مؤسسه ملى مطبوعات امرى، ج 1.
  51. مازندرانی، اسدالله؛ اسرار الآثار (خصوصى)، مؤسسه ملى مطبوعات امرى، تهران، ج 3 (128 بدیع)، ص 13 و ج 5 (129 بدیع).
  52. ــــــــــــــ ؛ 132 بدیع، رهبران و رهروان در تاریخ ادیان، مؤسسه ملى مطبوعات امرى، ج 2.
  53. ــــــــــــــ ؛ ظهور الحق، ج 3: [بى‏نا]، [بى‏تا]، چاپ سربى، قطع وزیرى، در 532 صفحه، به اضافه فهرست و غلطنامه؛ ج 8: قسمت 2، مؤسسه ملى مطبوعات امرى، 132 بدیع.
  54. ماکسول، روحیه؛ [بى‏تا]، گوهر یکتا در ترجمه احوال مولاى بى‏همتا [ شوقى افندى]، ترجمه ابوالقاسم فیضى، [بى‏نا]، .
  55. محیط مافى، هاشم؛ 1363، مقدمات مشروطیت، به کوشش مجید تفرشى و جواد جان فدا، انتشارات فردوسى و علمى، تهران
  56. مرکز بررسى اسناد تاریخى، امیرعباس هویدا به روایت اسناد ساواک، چاپ دوم، انتشارات کیهان، تهران 1386.
  57. منصورى، جواد؛ 1377، تاریخ قیام 15 خرداد به روایت اسناد، ج 1، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامى، تهران.
  58. موقر بالیوزى، حسن؛ 1989م، .بهاءاللَّه شمس حقیقت، ترجمة مینو ثابت، جورج رونالد، آکسفورد،
  59. نامه محفل ملى بهائیان ایران به تیمسار سرتیپ خسروانى، مورخ 1342/3/20، که با شماره (123/خ) در دفاتر امرى ثبت شده است.
  60. نجفی، سیدمحمدباقر؛ 1357، بهائیان، کتابخانه طهورى، تهران.
  61. نُوَیهض، عُجاج؛ 1373، پروتکلهاى دانشوران صهیون، ترجمه حمیدرضا شیخى، بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى (ع)، مشهد.
  62. نیکبخت، رحیم؛ «فعالیت بهائیان در آذربایجان به روایت اسناد»، مطالعات تاریخى، سال 4، ش 17، تابستان 1386، ویژه‏نامه بهائیت.
  63. ویژه‏نامه ایام، شماره 29، ضمیمه روزنامه جام جم، 6 شهریور 1386.
  64. Kazemzadeh, Firuz. Russia and Britain in Persia, 1864- 1914: A Study in Imperialism. New Haven, Yale University, 1968.