رابطه مرید و مراد در ترازوی نقد

نوع مقاله : مقاله تخصصی

چکیده

عقل و نقل از یک طرف و عرفان و شهود از طرف دیگر، بر ضرورت استاد راه و انسان کاملی که پیر طریق قرار گیرد و بین شاگرد و استاد سلوکی‌اش رابطه مریدی و مرادی باشد تأکید ورزیده‌اند. برخی حتی بدون خضر راه، سیر راه ظلمات، و منهای معلم اخلاق و مهذّب نفس، حرکت کردن را غیرممکن دانسته‌اند یا گرفتاری در گرداب مهیب دریای خروشان سیر و سلوک و برخورد با موانع علمی و عملی شمرده‌اند، اما سخن در نوع رابطه مرید و مراد و نشانه‌ها‌ و مختصات هر کدام از آنها است. سخن در این است که آیا می‌توان به راحتی استاد سلوکی و مراد مطمئن که دستش در دست انسان کامل الاهی باشد و فانی در شریعت حقه، راه رفته، سوخته، پخته و گداخته باشد پیدا کرد؟ آیا مرید صادق و شاگرد عزم جزم کرده و مستعد و مجاهد نیز هست؟ و دراین‌باره به آسیب‌های جدی و آفت‌های خطرناک پیش‌رو نیز اشاره شده است.
نوشتار حاضر ضمن بحث از ضرورت استاد سلوکی و اقسام آن براساس آیه‌ها، روایت‌ها و سخنان بزرگان حکمت الاهی و عرفان اسلامی به ویژگی‌ها و شرایط هر کدام از مرید و مراد پرداخته و محاسن و معایب داشتن و نداشتن «استاد راه» را مورد تحلیل و تبیین قرار داده است و در پایان لطائف و اشاره‌های کلی و جزیی مندرج در قصه حضرت موسی† و حضرت خضر† را نیز مطرح کرده است.
واژگان کلیدی: مرید و مراد، استاد سلوکی، شریعت‌گرایی، حضرت موسی† و حضرت خضر†، کشف و شهود.

  1.  قرآن کریم

    نهج البلاغه

    1. اصفهانی، ابونعیم، 1996م، حلیة الاولیاء، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
    2. بهاری، محمد، 1384ش، تذکرة المتقین، مشهد: مجمع البحوث الاسلامی.
    3. جوادی‌آملی، عبدالله، 1376ش، تفسیر موضوعی قرآن مجید، 7، قم: اسراء.
    4. حسینی‌تهرانی، سیدمحمدحسین، 1423ق، روح مجرد، مشهد: انتشارات علامه طباطبایی‹.
    5. رازی، نجم‌الدین، 1365ش، مرصاد العباد، به اهتمام محمدامین ریاحی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
    6. رودگر، محمدجواد، 1378ش، صحیفه عرفان، قم: انتشارات وثوق.
    7. روزنامه جمهوری اسلامی، 16/9/1387، «آسیب‌شناسی معنویت‌گرایی»، ش8507.
    8. زرین‌کوب، عبدالحسین، 1378ش، ارزش میراث صوفیه، تهران: امیر کبیر.
    9. شاه‌آبادی، محمدعلی، 1360ش، رشحات البحار، تهران: نهضت زنان مسلمان.
    10. طباطبایی، محمدحسین، 1383ش، تفسیر المیزان، قم: دفتر انتشارات اسلامی، بیستم.
    11. علی‌آبادی، محمدلک، 1358ش، خضر راه، قم: انتشارات بنارس.
    12. کاشانی، عزالدین، 1376ش، مصباح الهدایة و مفتاح الکفایه، مقدمه و تصحیح: جلال‌الدین همایی، تهران: مؤسسه نشر هما، پنجم.
    13. کلینی، ‌محمد بن یعقوب، 1401ق، اصول کافی، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، بیروت: دارصعب، چهارم.
    14. مکارم‌شیرازی، ناصر، 1383ش، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامی، بیست و سوم.
    15. موسوی خمینی، سیدروح‌الله، 1369ش، سر الصلوة، مقدمه آیت‌الله جوادی‌آملی، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‹.
    16. ـــــــــــــــــــــــ، 1372ش، مصباح الهدایة الی الخلافة و الولایه، مقدمه سیدجلال‌الدین آشتیانی، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‹.
    17. ـــــــــــــــــــــــ، 1373ش، شرح چهل حدیث، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‹، چهارم.
    18. مولوی‌بلخی، جلال‌الدین محمد، 1375ش، مثنوی معنوی، تهران: انتشارات راستین.
    19. میثم، بحرانی، کمال‌الدین، 1370ش، شرح نهج البلاغه، تحقیق و تصحیح: یوسف علی، بی‌جا: بی‌نا.
    20. نراقی، محمدمهدی، بی‌تا، جامع السعادة، بیروت: منشورات الاعلمی للمطبوعات، چهارم.
    21. همدانی، عبدالصمد، 1378ش، بحرالمعارف، تحقیق و ترجمه حسین استاد ولی، تهران: انتشارات حکمت.