فصلنامه کتاب نقد

فصلنامه کتاب نقد

آداب و اخلاق سلوک صادقین

نوع مقاله : مقاله تخصصی

چکیده
ضرورت رعایت آداب و اخلاق در مراحل گوناگون زندگی بر کسی پوشیده نیست؛ چرا که سعادت دنیا و آخرت بشر در گرو متخلق‌بودن به اخلاق الاهی و انسانی است. در اهمیت مکارم اخلاق همین بس که پیامبر اکرمˆ هدف از رسالت خویش را تکمیل مکارم اخلاق بشر بیان فرمود: «انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق». این مسئله در هر حوزه‌ای از زندگی انسان جهت رسیدن به هدف نهایی، نقش اساسی دارد. رعایت اخلاق و آداب، از زندگی مادی و روزمره تا سیر و سلوک عملی و عرفانی مطرح است. از این‌رو سیر و سلوک که خود یک الگوی مهم در راه الاهی شدن است، نیز از این امر مستثنا نیست. حقیقت‏ سیر و سلوک الى الله، همان بندگی در برابر معبود و مولا است و مراحل گوناگون سیر و سلوک چیزى بیش از معرفى مقاطعى از درجه‌های بندگى نیست. در این مقاله در صدد تبیین مسئله اخلاق و آداب سیر و سلوک صادقین است. همان‌گونه که به‌طور تفصیلی خواهیم گفت، اخلاق، غیر از عرفان عملی و غیر از سیر و سلوک است و مقام‌ها و حالت‌های سیر و سلوک نیز با بایدها و نبایدهای اخلاقی متفاوت است؛ از این‌رو پس از مفهوم‌شناسی و تبیین تفاوت‌ها، اخلاق و آداب لازم در سیر و سلوک؛ مانند: رعایت کامل شرع مقدس اسلام، داشتن استاد، معلم و... مطرح خواهد شد.
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم

    نهج‌البلاغه

     

    أ. فارسی و عربی

    1. آشتیانی، سیدجلال‌الدین، 1372ش، شرح مقدمه قیصری بر فصوص‌الحکم، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، سوم.
    2. ابن‌ابی‌الحدید، 1387ق، تفسیر نهج البلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دار احیاء التراث العربی، دوم.
    3. ابن‌سینا، 1362ش، الاشارات و التنبیهات، شرح خواجه‌نصیرالدین طوسی، تهران: انتشارات کتاب.
    4. ابن‌عربی، محی‌الدین، بی‌تا، الفتوحات المکیه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    5. ابن‌مسکویه، 1410ق، تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق،‌ بی‌جا: انتشارات بیدار.
    6. ابن‌منظور، بی‌تا، لسان‌العرب، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    7. انصاری، خواجه عبدالله، 1358ش، رساله صد میدان، به اهتمام قاسم انصاری، تهران: کتاب فروشی طهوری، اول.
    8. ــــــــــــــــــــ، 1373ش، شرح منازل السائرین، تهران: انتشارات الزهرا‰.
    9. ــــــــــــــــــــ، بی‌تا، منازل السائرین، شرح کمال الدین عبدالرزاق کاشانى، قم: انتشارات بیدار.
    10. ایوانف، ولادیمیر، 1338ش، مجموعه رسائل اهل حق، تهران: بی‌نا.
    11. بهاری‌همدانی، شیخ‌محمد، 1376ش، تذکرة المتقین، همراه با تعلیقه شیخ حسنعلی نخودکی، بی‌جا: انتشارات نهاوندی، دوم.
    12. پناهی، مهین، 1378ش، اخلاق عارفان، تهران: روزنه، تهران.
    13. تمیمی‌آملی، عبدالواحد بن محمد، 1366ش، غرر الحکم و درر الکلم، شرح جمال‌الدین خوانساری، تصحیح جلال‌الدین حسینی محدث ارموی، تهران: دانشگاه تهران.
    14. جعفریان، رسول، 1375ش، مقالات تاریخی، قم: الهادی.
    15. جیحون‌آبادى، نعمت‌الله، 1363ش، شاهنامه حقیقت (حق‌الحقایق)، تهران: بی‌نا.
    16. حرّ عاملی، 1403ق، وسائل‌الشیعه، عبدالرحیم ربانی شیرازی، بیروت: دار الاحیاء التراث العربی، پنجم.
    17. حسینی‌تهرانی، 1421ق، سیدمحمدحسین، رساله لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب، مشهد: انتشارات علامه طباطبایی‹، دهم.
    18. دامادی، سیدمحمد، 1375ش، شرحی بر مقامات اربعین، تهران، دانشگاه تهران، دوم.
    19. رساله درویش نور علیشاه، مندرج در سایت اینترنتی:

    (http://roshanalishahi.blogfa.com).

    1. زبیدی، محمدمرتضی، بی‌تا، تاج‌العروس من جواهرالقاموس(ده جلدی)، بیروت: مکتبه الحیاه.
    2. سجادی، سیدجعفر، 1373ش، فرهنگ اصطلاحات عرفانی، تهران: طهوری، چهارم.
    3. سلیمان سلیم، علم‌الدین، 1999م، التصوف الاسلامی، بیروت: بی‌نا.
    4. سهرودی، شهاب‌الدین عمر بن محمد، 1403ق، عوارف المعارف، بیروت: دارالکتاب العربی، دوم.
    5. شایگان، داریوش، 1375ش، ادیان و مکتب‌های فلسفی هند، تهران: امیر کبیر، چهارم.
    6. صدوق، علی بن بابویه، 1404ق، من لا یحضره الفقیه، قم: جامعه مدرسین.
    7. صفی‌پوری، عبدالرحیم بن عبدالکریم، بی‌تا، منتهی الارب فی لغة العرب، بی‌جا: بی‌نا.
    8. طباطبایی، سیدمحمدحسین، 1348ش، شیعه در اسلام، تهران: انتشارات الغدیر.
    9. طباطبایی‌بروجردی (بحر العلوم)، سیدمحمدمهدی، 1376ش، رسالة فی السیر و السلوک، شرح و توضیح حسن مصطفوی، تهران: امیر کبیر، دوم.
    10. طوسی، ابونصر السراج، بی‌تا، اللمع، تحقیق عبدالحلیم محمود، قاهره: مکتبة الثقافة الدینیه.
    11. طوسی، خواجه نصیرالدین، 1385ش، اوصاف‌الاشراف (آسان‌ترین راه برای سیر و سلوک و تهذیب نفس)، بازنویسی سیدمحمدرضا غیاثی کرمانی، قم: مؤسسه انتشارات حضور، ششم.
    12. عطار نیشابوری، فریدالدین، 1366ش، تذکرة الاولیاء، محمد استعلامی، تهران: زوار، پنجم.
    13. الترکه،، صائن‌الدین علی بن محمد، 1360ش، تحریر تمهید القواعد، مقدمه سیدجلال‌الدین آشتیانی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران، دوم.
    14. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ، 1372ش، تحریر تمهید القواعد، شرح آیت‌الله جوادی‌آملی، تهران: انتشارات الزهراء.
    15. غزالی، محمد، 1361ش، کیمیای سعادت، تهران: طلوع زرین.
    16. ـــــــــــ، بی‌تا، احیاء‌العلوم الدین، اشراف شیخ‌عبدالعزیز سیروان، بیروت: دارالقلم.
    17. قشیری، ابوالقاسم، بی‌تا، الرسالة القشیریه، مصر، مطبعة محمدعلی الصبیح.
    18. کاشانی، عزالدین محمود بن على، مصباح الهدایة و مفتاح الکفایه، به تصحیح جلال‏الدین همایى، تهران: مؤسسه نشر هما.
    19. کلینی‌رازی، محمد بن یعقوب، بی‌تا، اصول کافی، ترجمه و شرح سیدهاشم رسولی، بی‌جا: بی‌نا.
    20. کتاب مقدس، 2002م، ترجمه تفسیری انجمن بین‌المللی کتاب مقدس، (رساله پولس به غلامان و رساله پولس به رومیان).
    21. مجلسی، محمدباقر، 1403ق، بحارالانوار، بیروت: دار الوفا، دوم.
    22. مطهری، مرتضی، بی‌تا: آشنایی با علوم اسلامی، تهران‌: انتشارات صدرا.
    23. موسوی خمینی، سیدروح الله، 1378ش، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران: ستاد بزرگداشت یکصدمین سال تولد امام خمینی.
    24. نوری‌طبری، میرزاحسین، 1383ق، مستدرک الوسایل، مقدمه آقابزرگ تهرانی، قم: المکتبة الاسلامیة و مؤسسه اسماعیلیان.
    25. هجویری‌غزنوی، علی بن عثمان جلابی، 1383ش، کشف المحجوب، مقدمه، تصحیح و تعلیق محمود عابدى، تهران:‌ سروش.
    26. یثربی، سیدیحیی، 1373ش، عرفان نظری، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    27. ــــــــــــــ، 1374ش، فلسفه عرفان، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.
    28. ــــــــــــــ، 1383ش، عرفان عملی در اسلام، قم: نشر معارف.

    ب. انگلیسی

    1. Lawrence. Beeker, 2001, " Applide Ethics" in encyclopedia of Ethics. V.1،Routledge، 2nd edition، London.