بحث درباره معانی و مقصود از شریعت در عرفان و ضرورت شریعتگروی در سیر و سلوک عرفانی، تحلیل و ارزیابی عوامل و ریشههای انحراف نظری و عملی از شریعت و بیان مؤلفههای عرفانهای شریعتگرا و شریعتگریز، از عمده مطالب مندرج در این مقاله است. کوشیدهام نشان دهیم که سالک الیالله، خداخو و عارف حقیقی شدن، جز در پرتو شریعت حقّه محمدی امکانپذیر نیست و شریعت آداب، اسرار و لایههای گوناگون دارد که سالک را در تمام مراحل و ساحتهای سلوکی، تغذیه و تأمین میکند. در عرفان حقیقی، التزام عملی به شریعت بیشتر و شدیدتر است و از دو ویژگی مهم در ریاضت معقول و معتدل برخوردار است:
أ. تدریجی و آهستهآهسته؛
ب. مداوم و قابل عمل در تمام مقامها و منازل که سالکان مجذوب و مجذوبان سالک، عامل به آن هستند.
شریعت نبوی، راه سلوک، سازوکار طی مقامهای معنوی و عبودیت را در تمام اطوار و مراحل سلوکی تا مقام قرب و لقای رب عهدهدار است و رهایی و گریز از شریعت، جز سقوط و خروج از دایره معنویت ناب چیز دیگری نیست. در ادامه، شریعتگریزی با رهیافت معرفتشناختی، روانشناختی، جامعهشناختی و سیاسی ـ اجتماعی مورد سنجش و ارزیابی واقع شده است و نتیجه گرفته شده است که شریعت حقّه محمدی تمام قانونها، روشها و نیازهای سالک را طی مقامهای معنوی و فتوحات غیبی تأمین میکند.