اشو: شولای شبست 

نوع مقاله : مقاله تخصصی

چکیده

 
آموزه‌های معنوی اشو را از تاثیرگذارترین آموزه‌های معناگرا در سده‌ی پیشین دانسته‌اند. این در حالی است که تبعات شوم این تاثیر از قاره های نو و اروپا تا آسیا و سرزمین ایران را نیز که مهد دین و عرفان و معنویت است، هدف قرار داده است. یکی از آموزه‌های مهم دین و فرهنگی هندی که اشو نیز بر آن تأکید کرد، آموزه‌ی تناسخ است. این تفکر علاوه بر اقوام ابتدایی و تمام آئین‌های هندی، اعم از هندوئیزم، جینیزم و بودیزم و حتی آئین سیک، در میان یونانیان نیز رواج داشت. در میان عقاید ارفئوسی و حتی افلاطونی می‌توان رگه‌هایی از گرایش به تناسخ را یافت. می‌توان گفت که این عقیده در بیشتر ادیان غیر الهی ریشه‌ای دوانده و تنها ادیان الهی هستند که این آموزه را نپذیرفته‌اند. در واقع ادیانی که هنوز دارای آخرت‌شناسی نظام‌مند نیستند، به جهت گرایش فطری به زندگی ابدی که در روح خود احساس می‌کنند به اندیشه‌های روی آورده‌اند که بتواند نامیرایی روح را برای ایشان اثبات نماید؛ اما در ادیان الهی با پذیرفتن نامیرایی روح و با داشتن یک نظام معادشناسی، نیازی به این آموزه احساس نشده است. مراقبه یا دیانا ریشه در مکتب یوگا دارد و در واقع نوعی تمرکز فکر است. دیانا که از ریشه‌ی "دی" به معنای اندیشیدن، به تفکری ژرف فرورفتن و مشاهده و مراقبه‌ی احوال درون است، عکس جهت‌گیری فکری اشو را داراست. زیرا ابزار دیانا برای تمرکز نیروی معنوی فکر است و اشو با تمرکز و تکیه بر فکر و ذهن به شدت مخالف می‌باشد. مقصد مراقبه‌ی یوگا رسیدن به مقام زنده‌ی آزاد یا ارهت است، که ابرمردی انسانی است، اما ثمره‌ی مراقبه‌ی اسلامی، بصیرت باطن و روشنایی درون و رسیدن به مقام کشف و شهود صفات و تجلیات الهی است. اشو به اسم آزادی مفاهیمی را به مخاطبان خود عرضه می‌کند که سرچشمه هر گونه اسارت و بردگی است. آزادی اشو بر پایه هوس‌ها و شهوت‌ها شکل می‌گیرد و مبتنی بر بعد حیوانی وجود آدمی است. درحالی‌که در نگرش اسلامی ریشه تمامی رذایل اخلاقی و سرچشمه‌ی  آنها هوای نفس و پیروی از آن است. بندگی شهوت اسارتی ابدی را به همراه می‌آورد که آزادی در آن راه ندارد. خواهش‌های نفسانی به ظاهر عطش انسانهای آزادی خواه را فروکش می‌کند، اما در واقع همچون سم کشنده‌ای است که شخص هوس ران را به هلاکت می‌رساند. اگرچه اشو با بهره‌گیری از ابزارهایی همچون شریعت گریزی، ترویج لذت طلبی و نسبیت اخلاقی تا حدودی خام اندیشان را به خود جذب نموده است اما بی‌شک راهی که او برای رهایی نشان می‌دهد جز به بیراهه نمی‌رود.

کلیدواژه‌ها


  1. نهج‌البلاغه

    الف‌ـ منابع فارسی:

    1. ابراهیمی دینانی، غلامحسین. 1375. منطق و معرفت از نظر غزالی. تهران: امیرکبیر. دوم. ابن‌عربی. فتوحات مکیه. ج 2. بیروت: دارصادر.
    2. اسمارت، نینیان، 1383(الف). تجربه‌ دینی بشر، ترجمه‌ مرتضی گودرزی. تهران: سمت.
    3. ــــــــــــ، 1383(ب). تجربه‌ دینی بشر، ترجمه محمد محمدرضایی و ابوالفضل محمودی، تهران: سمت.
    4. اشن گوروجی، 1383، تفسیر آواهای شاهانه‌ی سارها (تعلیمات تانترا 3 و 4)، ترجمه‌ هما ارژنگی، نشر جم.
    5. اشو، 1381، گل‌های جاودانگی، ترجمه محسن خاتمی، تهران: سی گل.
    6. ـــ، 1382، آفتاب در سایه، ترجمه عبدالعلی براتی، تهران: نسیم دانش، دوم.
    7. ـــ، 1383، در هوای اشراق، ترجمه فرشید قهرمانی و فریبا مقدم، تهران: کتاب آوند، دوم.
    8. ـــ، 1384، شکوه آزادی، ترجمه‌ میرجواد سیدحسینی، تهران: هودین، سوم،
    9. اوداینیک، والتر. 1379، یونگ و سیاست، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نی.
    10. اوشو، 1380(الف)، عشق رقص زندگی، ترجمه بابک ریاحی‌پور و فرشید قهرمانی، تهران: نگارستان و آویژه.
    11. ــــ، 1380(ب)، و آن گاه نبودم، ترجمه سیروس سعدوندیان، تهران: نگارستان و آویژه.
    12. ــــ، 1382، تمثیل‌های عرفانی، ترجمه فلورا دوست محمدیان، تهران: آویژه.
    13. ــــ، 1383(الف)، پیوند، ترجمه عبدالعلی براتی، تهران: نسیم دانش، دوم.
    14. ــــ، 1383(ب)، شورشی، ترجمه عبدالعلی براتی، تهران: نسیم دانش، دوم.
    15. ــــ، 1384(الف)، آواز سکوت، ترجمه میرجواد سیدحسینی، تهران: هودین،
    16. ــــ، 1384(ب)، عاشقانه‌ها، گردآوری قوام‌الدین خرمشاهی، تهران: سایه گستر، دوم.
    17. باگوان راجنیش اشو، 1379، مزه‌ای از ملکوت، ترجمه مرضیه (لوئیز) شنکایی، تهران: آبگینه.
    18. ــــــــــــــــــ، 1381، تعلیمات تانترا (کندالینی/ یوگا)، ترجمه‌ فرشته جنیدی، تهران: هدایت الهی.
    19. ــــــــــــــــــ، 1382(الف)، بشنو از این خموش ...، ترجمه عبدالعلی براتی، تهران: نسیم دانش، چهارم.
    20. ــــــــــــــــــ، 1382(ب)، راز بزرگ، ترجمه‌ روان کهریز، تهران: باغ نو، سوم.
    21. ــــــــــــــــــ، 1382(ج)، راز (تفسیری از اشو بر داستان‌های صوفیان)، ترجمه محسن خاتمی، ج 1 و 2، تهران: فرا روان، چهارم.
    22. ــــــــــــــــــ، 1385(الف)، با خود یکی باش، ترجمه‌‌ مجید پزشکی، تهران: هودین.
    23. ــــــــــــــــــ، 1385(ب)، بگو آری، ترجمه‌ مجید پزشکی، تهران: هودین.
    24. ــــــــــــــــــ، 1385(ج)، بیگانه در زمین، ترجمه‌ مجید پزشکی، تهران:
      هودین.
    25. ــــــــــــــــــ، 1385(د)، پرواز در تنهایی، ترجمه‌ مجید پزشکی، تهران: هودین.
    26. ــــــــــــــــــ، 1385(هـ)، چراغ راه خود باش، ترجمه مجید پزشکی، تهران: هودین.
    27. ــــــــــــــــــ، 1385(و)، دل به دریا بزن، ترجمه‌ مجید پزشکی، تهران: هودین.
    28. ــــــــــــــــــ، 1385(ز)، زندگی موهبتی الهی است، ترجمه‌ مجید پزشکی، تهران: هودین.
    29. ــــــــــــــــــ، 1385(ح)، عشق پرنده‌ای آزاد است، ترجمه‌‌ مجید پزشکی، تهران: هودین.
    30. ــــــــــــــــــ، 1385(ط)، قطره‌ای در دریا، ترجمه‌ مجید پزشکی، تهران: هودین.
    31. ــــــــــــــــــ، 1385(ی)، مراقبه، هنر شور و سرمستی، ترجمه‌ مجید پزشکی، تهران: هودین.
    32. ــــــــــــــــــ، 1385(ک)، من درس شهامت می‌دهم، ترجمه‌ مجید پزشکی، تهران: هودین.
    33. بهار، مهرداد، 1382، ادیان آسیایی، تهران: چشمه، چ 4.32. جوادی آملی، آیت‌الله، 1384، حق و تکلیف در اسلام، قم: اسراء،
    34. جوادی آملی، آیت‌الله، 1381، حیات عارفانه امام علی†، قم: اسراء، دوم.
    35. رازی، نجم‌الدین، 1374، مرصادالعباد، تهران: علمی و فرهنگی، ششم.
    36. رجائی بخارایی و احمد علی، 1373، فرهنگ اشعار حافظ، تهران: علمی، هفتم.
    37. رحیمیان، سعید، 1383، مبانی عرفان نظری، تهران: سمت.
    38. زرین‌کوب، عبدالحسین، 1380، ارزش میراث صوفیه، تهران: امیرکبیر، دهم.
    39. شایگان، داریوش، 1380، بت‌های ذهنی و خاطره‌ی ازلی، انتشارات امیرکبیر، چهارم.
    40. ـــــــــــــــ،1383، ادیان و مکتب‌های فلسفی هند، ج 1 و 2، تهران: امیرکبیر، پنجم.
    41. شبستری، شیخ محمود، گلشن راز.
    42. طباطبایی، علامه، علی† و فلسفه الهی، ترجمه سید ابراهیم سید علوی، تهران: انتشارات راه امام.
    43. طوسی، خواجه نصیرالدین، شرح الاشارات و التنبیهات، سوم.
    44. فروید، زیگموند، 1377، اصول روان‌کاوی بالینی، ترجمه دکتر سعید شجاع تفتی، تهران: ققنوس.
    45. کاشانی، عزّالدین محمود بن علی، 1381، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، تصحیح و مقدمه‌ی جلال‌الدین همایی، تهران: هما، ششم.
    46. کلینی، اصول کافی، سوم.
    47. مطهری، مرتضی. ختم نبوت.
    48. ملاصدرا، 1385، شواهد الربوبیه، ترجمه و تفسیر دکتر جواد مصلح، تهران: سروش، چهارم.
    49. محمد آمدی، عبدالواحد، 1378، غررالحکم درر الکلم، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، دوم.
    50. ناس، جان. بی، 1373، تاریخ جامع ادیان، ترجمه علی‌اصغر حکمت، تهران: علمی و فرهنگی، هفتم.
    51. نیکلسن، الن، 1382، عرفان عارفان مسلمان، ترجمه‌ دکتر اسد ا... آزاد، مشهد: دانشگاه فردوسی، دوم.
    52. همدانی، عین‌القضات، 1379، زبده الحقایق، ترجمه مهدی تدین، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
    53. یوسف‌پور، محمدکاظم، 1380، نقد صوفی، تهران: روزنه.
    54. یونگ، کارل گوستاو، 1379، یوگا، ترجمه جلال ستاری، تهران: میترا.

    ب‌ـ منابع انگلیسی:

    1-Buswell, Robert.E, Encyclopedia of Buddhism, Macmillan Reference USA, 2004, Volume 1&2.

    2-Chandar, Lokesh and … , Dictionary of Buddhist Iconography, International Academy of India Culture, New Delhi, First Published, 2001, Volume 3.

    3-Johnston, William .M, Encyclopedia of Monasticism, Fitzorg Dearborn Publisher, 2000, Volume 2.

    4-Landaw, Janathan and … , Buddhism for Dummies, Wiley publishing.Inc, Indianopolis, 2003.

    5-Santideva, Sandhu, Encyclopedia of Buddhist Tantra, Cosmo Publications, India, 2001, Volume 2&5.

    ج‌ـ مقالات:

    پتیک الیزابت، 1386، «زنان در جنبشهای دینی نوین»، ترجمه ابوالفضل حقیری، فصلنامه کتاب نقد، شماره 45