فصلنامه کتاب نقد

فصلنامه کتاب نقد

امتداد پذیرش منابع فراطبیعی معرفت از منظر قرآن در موضوع و مسائل علوم انسانی اسلامی (با تأکید بر دانش سیاسی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی پژوهشگاهفرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
در علوم انسانی موجود از جمله دانش سیاست، با مسائل مختلفی مواجه‌ایم؛ از جمله اینکه چرا موضوع علوم تک‌بعدی‌بودن (بعد مادی انسان) است و در مسائل علوم، صرفاً مفاهیم تجربی در موضوع و محمول راه یافته، در مسیر تولید دانش و فرضیه‏ها قرار می‌گیرند. در تصدیقات، گزارههای اخلاقی، متافیزیکی و الهیاتی داخل نمی‏شوند و تنها گزارههای تبیینی و نسبی و متغیر در قلمرو علوم حاضرند. در نظام مسائل تنها کنشهای «انسان با هویت مادی» در محوریت هستی جای میگیرد و مسائل دانش بر محوریت آن تنظیم و بر مدار انسان، نظام مسائل و پاسخ‏هایش معرفی می‎شوند و ارزش‏ها و توصیه‏ها ظهور مییابند. با توجه به اثرگذاری نوع منابع، در موضوع و مسائل و نظام مسائل دانش انسانی، به‌نظر میرسد میتوان با معرفی فراطبیعت به‌عنوان منبع جدید معرفت، این بخش‏های علوم انسانی و دانش سیاست را با نظام اندیشگی قرآنی بازسازی کرد؛ به گونه‏ای که موضوع علوم انسانی اسلامی با تأکید بر دانش سیاست، بعدفرامادی انسان را نیز شامل شود و در «مسائل علوم انسانی مدرن و اسلامی، مفاهیم نظری غیر محسوس در دانشهای انسانی و سیاسی راه یابند، گزارههای اخلاقی متافیزیکی و الهیاتی داخل علم شوند و گزارههای تفسیری و گزارههای مطلق و ثابت در قلمرو علوم باشند و خداوند در رأس هرم مسائل اجتماعی و سیاسی قرار بگیرد و خاستگاه حقوق انسانی و سیاسی شود. ارزش‏ها و هنجارها نیز در این فضای اندیشگی معنا شوند. مقاله میکوشد با روش توصیفی تأثیر منبعیت فراطبیعت در موضوع و مسائل علوم انسانی را بررسی نماید.
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم.

    **   نهج البلاغه.

    1. ابن‌سینا (1375). الاشارات و التنبیهات. چ اول، قم؛ نشر البلاغه.
    2. ابن‌منظور (1416ق). لسان العرب. لبنان-بیروت، دار صادر.
    3. ابوالحمد، عبدالحمید.مبانی سیاست. تهران، طوس،1384.
    4. اسدی‌نسب، محمدعلی (1401). مبانی قرآن‏شناختی علم دینی. تهران،سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    5. امینی، محمدعارف (1391). معرفت‌شناسی وحی. قم، مرکز انتشارات موسسه ‌آموزشی ‌و پژوهشی ‌امام ‌خمینی ‌(ره).
    6. باربور، ایان (1374). علم و دین. ترجمه بهاء الدین خرمشاهی،.. تهران، مرکز نشر دانشگاهی،1362.
    7. بیکران بهشت، حامد، و شیخ‌رضایی، حسین (1398). هستی‌شناسی، روش‌شناسی و رابطه‌ آنها در طبیعت‌گرایی فلسفی..دوفصلنامه علمی جاویدان خرد. 16 (36)، 106-81.
    8. پارسانیا، حمید (1390). مجموعه مصاحبه‎های همایش تحول در علوم انسانی. مصاحبه با حمید پارسانیا،.تهران. نشر فجر ولایت.
    9. پارسانیا، حمید (1387). بازسازی علم مدرن و بازخوانی علم دینی. راهبرد فرهنگ، 3، 17ـ31.
    10. پارسانیا، حمید (1380). حدیث پیمانه. چاپ پنجم، قم، معارف.
    11. پوپر، کارل ریموند (1363). حدس‌ها و ابطال‌ها. ترجمه احمد آرام، تهران، شرکت سهامی انتشار.
    12. ترخان، قاسم (1399). برایند اقتضائات اعتقاد قرآنی به غیب در موضوع و مسائل علوم انسانی اسلامی. قرآن شناخت، 25.
    13. ترخان، قاسم (1400). برایند اعتقاد قرآنی به جهان غیب در روش علوم انسانی. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی، 24، 12ـ14. (صفحات11تا32)
    14. ترخان، قاسم (1396). درآمدی بر مبانی کلامی علم دینی. چ1، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1396.
    15. جوادی آملی (1391). توحید در قرآن، قم؛ اسرا، ، چ هفتم.
    16. جوادی آملی (1381). عبدالله؛ نسبت دین و دنیا؛ ؛قم؛ اسرا؛؛چ دوم.
    17. جوادی آملی (1376). عبد الله، ، رحیق محتوم، قم اسراء.
    18. جوادی آملی (1384). عبدالله، حق و تکلیف در اسلام، قم؛ اسرا.
    19. جوادی آملی (1379). عبدالله؛ معرفت شناسی در قرآن، قم؛اسرا؛؛چ دوم.
    20. حسین زاده، محمد (1394). منابع معرفت، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) .
    21. حمید رضا شاکرین (1386). اثبات وجود خدا در نقدی بر شبهات جان هاسپرز، ، تهران، دانش و اندیشه معاصر.
    22. خسرو پناه (1385). عبدالحسین، فلسفه­های مضاف، ، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چ سوم.
    23. خمینی، روح الله (1373).، ولایت فقیه(حکومت اسلامی)؛تهران؛ مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    24. خمینی، روح الله (1386). صحیفه امام؛ تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    25. داروین، چارلز (1380).، منشاء انواع، ترجمه نور الدین فرهیحته، تهران، زرین، ص180.
    26. دانش، محمد قدیر (1389). ویژگی‌های علم مدرن؛ با تأکید برعلوم انسانی؛ معرفت فرهنگی اجتماعی، سال اول، شماره چهارم، ، ص95-124. دانش، 1389، ص95-124.
    27. دوورژه ، موریس (1376). جامعه‌شناسی سیاسی؛ موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، مترجم: ابوالفضل قاضی، ، چ 4.
    28. ویلسون، ر (1374). فرهنگ و دین، خرمشاهی، بهاء الدین؛ طرح نو؛تهران.
    29. ربانی گلپایگانی، علی (زمستان1382). مدنیت و عقلانیت، (عقل‎گرایی و انسان‎گرایی)«کتاب نقد، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و تاندیشه اسلامی، ش48، ، ص63.
    30. رجبی، محمود (1390). انسان شناسی، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    31. رشاد، علی اکبر (1394). ظرفیت شناسی دانش اصول در تولید علوم انسانی، فصلنامه علمی تخصصی علوم انسانی اسلامی صدرا، ش14؛، ص118.
    32. زرگر، زهرا؛ آزادگان، ابراهیم؛ نبوی، لطف الله (1397).؛ تشــریح و نقد اســتدلالهای الهیاتی حاکی طبیعتگرایی روششناختی، حکمت و فلسفه. شمارۀ ۵۴، ص111ـ.
    33. ساجدی و میر نصیری سید روح الله (1397). اعتباریات و علوم انسانی از منظر علامه طباطبایی، مجموعه مقالات همایش المیزان وعلوم انسانی، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ، ج1، ص275.
    34. ساجدی، ابوالفضل (). تفسیر المیزان و علوم انسانی، مقاله اعتباریات و علوم انسانی از منظر علامه طباطبایی، ، ص275.
    35. ساروخانی، باقر (1370ش). دائره المعارف علوم اجتماعی؛ تهران: کیهان،. ساروخانی، 1370، ص447).
    36. شریعتمدار سید محمد رضا ، سید باقری سید کاظم (1394). عدالت از منظر مردم سالاری دینی و لیبرال، تهران، کانون اندیشه جوان.
    37. صدوق (۱۳۷۷). معانی الاخبار، تهران، نشر دارالکتب الاسلامیه .
    38. طباطبایی، محمد حسین (1372). اصول فلسفه وروش رئالیسم، چ سوم، تهران، صدرا، ، ج1، ص359.
    39. طباطبایی، محمدحسین (1417ق). المیزان، نشر جامعه مدرسین قم.
    40. طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۸۶). تفسیر جوامع الجامع، نشر آستان قدس رضوی.
    41. طوسی، خواجه­نصیر (‌1374). آغاز و انجام، تهران، ‌وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى ش، چ چهارم.‌
    42. عابدی، محمد (1398). تکلیف سیاسی از منظر قرآن کریم.
    43. عابدی، محمد (1400). مبانی سیاست از منظر قرآن.
    44. فروند ژولین (1372). نظریه‎های مربوط به علوم انسانی، ترجمه علی محمد کاردان، چ2، تهران، مرکز نشر دانشگاهی،).
    45. فولادوند، عزت الله (). سیر انسان شناسی در فلسفه غرب از یونان تاکنون، نگاه حوزه، ، ش53و54، ص111ـ114.
    46. علیتبار فیروز جایی، رمضان (1397). روش شناسی علوم انسانی اسلامی با تأکید بر آراء علامه طباطبایی، ص179؛ مجموعه مقالات همایش تفسیر المیزان وعلوم اسلامی.
    47. قائمی­نیا، علیرضا (1393). قرآن و معرفت شناسی، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    48. قدردان قراملکی، محمد حسن (1385). قرآن وسکولاریسم، چ دوم؛ پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    49. کلینی، محمد بن یعقوب (1365). الکافی، تهران، اسلامیه.
    50. گنون، رنه (1373). علم قدسی، علم ناسوتی؛ ترجمه سیدمحمد آوینی، نامه فرهنگ، ش 13، ص95. بهار.
    51. لوین، اندرو، و همکاران (1370).، فلسفه یا پژوهش حقیقت، ترجمه سید جلال الدین مجتبوی، تهران، حکمت.
    52. مجلسی، محمد باقر (1403). بحارالانوار، بیروت، موسسه الوفا، ، چ دوم.
    53. محمدتقی جعفری (1386). حکمت اصول سیاسی اسلام، موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری؛چ سوم.
    54. مدنی سید جلال الدین (1378). مبانی و کلیات سیاست، تهران، پایدار، ، چ سوم.
    55. مصباح یزدی، علی (1391). نقد و بررسی مبانی تجربه‎گرایی در علوم انسانی، اسراء، س چهارم، ش سوم، ص119ـ142، س ، ص119ـ142.
    56. مصباح یزدی، محمد تقی (1386). آموزش فلسفه، چ7، تهران، شرکت چاپ و نشر بین الملل.
    57. مصباح یزدی، محمد تقی (1378). کتاب نقد، مقاله معرفت دینی، بهار ، ش5ـ6.
    58. مصباح یزدی (1382). نظریه حقوقی اسلام، قم، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، ، چ دوم.
    59. مصباح یزدی (1391). نظریه سیاسی اسلام، قم، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، ، چ هفتم.
    60. مطهری، مرتضی (1388). امداهای غیبی در زندگی بشر، تهران: صدرا، ، چاپ بیست و دوم.
    61. مطهری، مرتضی (1358). قم: صدرا، 246 صفحه، چاپ اول.
    62. مطهری، مرتضی (1385). حکمت­ها و اندرزها، تهران: صدرا، چاپ دوم.
    63. مطهری، مرتضی (1372). مجموعه آثار؛ تهران؛ انتشارات صدرا؛چ دوم.
    64. مطهری، مرتضی (1368). مسئله شناخت، تهران، صدرا، ، چ سوم.
    65. مغنّیه، محمد جواد (بیتا). فلسفه مبدأ و معاد، چاپخانه امیر، ، چاپ اول.
    66. مکارم شیرازى، ناصر (1371). تفسیر نمونه، 28جلد، دار الکتب الإسلامیة - ایران – تهران.
    67. میرباباپور، ســید مصطفی (1396).«مفهوم شناســی طبیعتگرایی روششناختی به مثابه یک ابرپارادایم برای علم مدرن.» تأملات فلسفی دانشگاه زنجان. شمارۀ ، 19ص ۲۴۲ـ.213.
    68. نبوی سید عباس (1388). فلسفه قدرت، تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، سمت،.
    69. نریمانی، نیما (1400). طبیعت‎گرایی روش‏شناختی در علم، فلسفه دین، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران، دوره 11، شماره 21 - شماره پیاپی 21، خرداد ، صفحه 251-278).
    70. نصر، سیدحسین (1379). نیاز به علم مقدس، ترجمه حسن میانداری، قم: طه، 1379. نصر، ، ص170-172.
    71. نوروزی، حسینعلی (1379). صورت بندی مدرنیته و پست مدرنیته بسترهای تکوین تاریخی و زمینه‎های تکامل اجتماعی، تهران، نقش جهان، ، ص188.
    72. نوروزی، حسینعلی (1379). صورت بندی مدرنیته و پست مدرنیته بسترهای تکوین تاریخی و زمینه‎های تکامل اجتماعی، تهران، نقش جهان.
    73. واعظی، احمد (1388). علوم سیاسی، زمستان ، سال دوازدهم، ، ش 48؛ ابعاد معرفت شناختی فلسفه سیاسی اسلام؛ ص7ـ24.
    74. همیلتون ملکم (1377ش). جامعه شناسی دین؛ ترجمه محسن ثلاثی، انتشارت تبیان، تهران.