فصلنامه کتاب نقد

فصلنامه کتاب نقد

بررسی تطبیقی - انتقادی گستره علوم انسانی قرآن‌بنیان و علوم انسانی سکولار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی و سردبیر مجله کتاب نقد
چکیده
از مسائل مهم فلسفه علوم انسانی، گستره‌شناسی علم و قلمرو معرفتی آن است. این مسئله به حد و مرزهای علوم اشاره دارد و هر گونه داوری‌ها و موضع‌گیری‌ها در این باب، تأثیر جدی بر دیگر مؤلفه‌های علم به‏ویژه در منبع‌شناسی و روش‌شناسی آن دارد. در این زمینه سؤالات فراوانی مطرح است؛ از جمله اینکه علوم انسانی به لحاظ موضوع و مسائل تا کجا امتداد دارد و چه حوزه‌ها و رشته‌های معرفتی را شامل می‌شود؟ با عنایت به اینکه بخش عمده آیات قرآن کریم ناظر به توصیف ویژگی‌ها، خصلت‌ها، رفتارها و اعمال انسانی، سنت‌های اجتماعی و بایدها و نبایدهاست، می‌توان شبکه کنش‌های انسانی را حداقل با چهار دسته روابط انسان با خود، با خدا، دیگر انسان‌ها [و جامعه] و جهان (طبیعت و زیست) تبیین نمود؛ لذا مقاله حاضر می‌کوشد با روش عقلی و نقلی به‏ویژه با بهره‌گیری از آیات قرآن کریم، ابتدا گستره معرفتی علوم انسانی اسلامی را بررسی و تبیین نماید و در ادامه، آن را با قلمرو علوم انسانی سکولار مقایسه کند. از یافته‌های مهم پژوهش، توسعه‌یابندگی و پیشرونده‌بودن قلمرو علوم انسانی اسلامی است.
کلیدواژه‌ها

  1. *     قرآن کریم.

    **   نهج البلاغه.

    1. آخوند خراسانی، محمدکاظم (1411). کفایه الاصول. قم، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث.
    2. آقابخشى، على‌اکبر، و افشاری‌راد، مینو (1387). فرهنگ علوم سیاسى. تهران، چاپار.
    3. الآلوسی، شهاب‌الدین (1414ق). تفسیر روح المعانی. بیروت، دارالفکر.
    4. ابن‏منظور، محمد (1414ق)؛ لسان العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم.
    5. ابن‌فارس، احمد (1399ق)، معجم مقاییس اللغة، قم، دار الفکر.
    6. برایسون، ریچارد (۱۳۹۱). برنامه‌ریزی استراتژیک. ترجمه دکتر مهدی خادمی، چ دوم، تهران، انتشارات آریانا قلم.
    7. بلیکی، نورمن (1393). پارادایم‌های تحقیق در علوم انسانی. ترجمه سیدحمیدرضا حسنی و دیگران، چ دوم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    8. پارسانیا، حمید (1392). جهان‌های اجتماعی. چ دوم، قم، کتاب فردا.
    9. ترخان، قاسم (1400)، تأملی در یگانه‌انگاری علوم انسانی اسلامی و سکولار. فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 87.
    10. حسین‌زاده، محمد (1382). پژوهشی تطبیقی در معرفت شناسی معاصر. چ اول قم، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
    11. حلی، ح‍س‍ن‌ب‍ن‌ ی‍وس‍ف‌ (1423ق). الجوهر النضید. قم، انتشارات بیدار.
    12. دورتیه، ژان فرانسوا (1390). علوم انسانی، گستره شناخت‌ها. ترجمه جمعی از مترجمین، تهران، نشر نی.
    13. رضاییان، علی (۱۳۸۳). اصول مدیریت. تهران، انتشارات سمت.
    14. روح الامینی، محمود (1377). مبانی انسان‌شناسی (گرد شهر با چراغ). تهران، عطار.
    15. زارع، حسین و مصطفی سلیمانیان (1394). بررسی فلسفه وجودی شیطان. فصلنامه تحقیقات کلامی، 11.
    16. زمخشرى، محمود (1415ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. قم، نشر البلاغه.
    17. شریفی، احمدحسین (1393). مبانی علوم انسانی اسلامی. تهران، انتشارات آفتاب توسعه، چاپ اول.
    18. شکر، عبدالعلی (1393). وسوسه‌های شیطان و راه‌های مقابله با آن در قرآن. پژوهشنامه معارف قرآنی، 18.
    19. صدر، سیدمحمد باقر (1406). دروس فی علم الاصول. لبنان، بیروت، دار الکتاب اللبنانی.
    20. صدر، سیدمحمدباقر (1392). المدرسه القرآنیه، قم، دار الکتاب الاسلامیه.
    21. صدر، سیدمحمدباقر (1369). سنت‌های اجتماعی و فلسفه تاریخ در مکتب قرآن. ترجمه حسین منوچهری، تهران، مرکز نشرفرهنگی رجاء،.
    22. طباطبایی، سیدمحمد حسین ([بی‌تا]). المیزان فی تفسیر القرآن، قم، منشورات اسماعیلیان،
    23. طبرسی، فضل بن حسن (1415ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    24. طبرسی، فضل‌بن حسن (1418ق). تفسیر جوامع الجامع. قم، مؤسسة النشر الإسلامی الطبعة الأولى.
    25. العروسى الحویزى، عبدعلى‌بن جمعة (1415ق). تفسیر نور الثقلین. تصحیح سیدهاشم رسولى محلاتى، قم، اسماعیلیان.
    26. علی‌تبار، رمضان (1397). موضوع‌شناسی علوم انسانی و اقتضائات روش‌شناختی آن. مجله ذهن، 75.
    27. فعالی، محمدتقی (1377). در آمدی بر معرفت شناسی معاصر و دینی. قم، نشر معارف.
    28. قرائتی، محسن (1383). تفسیر نور. تهران، مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن، چاپ یازدهم.
    29. قطب، محمد (1389). روش تربیتی اسلام و کاربرد عملی آن. ترجمه محمود ابراهیمی، تهران، نشر آراس.
    30. کاتوزیان، ناصر (1370). مقدمه علم حقوق. مطالعه در نظام حقوقی در ایران، تهران، شرکت انتشار.
    31. کارگر، رحیم (1389). آینده پژوهی قرآنی و جایگاه مهدویت در آن. مجله انتظار موعود، 32.
    32. لودویک، اچ. مای (1353). آشنایی با علم اقتصاد، ترجمه علی اصغر هدایتی، تهران، شرکت سهامی کتاب های جیبی.
    33. مطهری، مرتضی (1386). آشنایی با منطق. قم، انتشارات صدرا، چاپ سی و هفتم.
    34. مطهری، مرتضی (1372). فلسفه تاریخ. چ چهارم، تهران، انتشارات صدرا.
    35. مفتخری، حسین (۱۳۹۱). مبانی علم تاریخ. تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.
    36. مکارم شیرازی، ناصر ([بی‌تا]). تفسیر نمونه. قم، دارالکتب الاسلامیة.
    37. نصری، عبدالله (1379). مبانی انسان‌شناسی در قرآن، تهران، مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
    38. هادوی‌نیا، علی‌اصغر (1396). رفتارشناسی اقتصادی از دیدگاه قرآن کریم، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
    39. هوشنگی، حسین و فضلی، عزیزالله (1391). تبیین ماهیت گزاره‌های حقوقی در پرتو دیالکتیک واقعیت و اعتبار. مجله پژوهش‌های اخلاقی، 3.
    40. Robbins, Lionel (1932). An Essay on the Nature and Significance of Economic Science. London: Macmillan.
    41. Michael C. Lemon (1995).The Discipline of History and the History of Thought. Routledge.