فصلنامه کتاب نقد

فصلنامه کتاب نقد

عقل فلسفی و عقل تفکیکی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
استاد خارج کلام حوزه علمیه قم
چکیده
بسیاری از متفکران اسلامی – اعم از فیلسوفان، متکلمان و مفسران و شارحان احادیث، تفکر عقلی برخوردار از ورزندگی فلسفی و کلامی را در فهم معانی و مفاهیم قرآنی و روایی مربوط به معارف توحیدی، مفید و ثمربخش دانسته و در پژوهش‏های قرآنی و روایی خود از آن بهره گرفته‎اند، اما ظاهرگرایان و اخباریان آن را زیانبار و نامشروع انگاشته‎اند. طرفداران مکتب تفکیک نیز در عین این‏که با ظاهرگرایی و اخباری‎گری مخالفند، در زیانبار بودن بهره‎گیری از تفکر عقلی فلسفی و کلامی در فهم معانی و مفاهیم آیات و روایات معارفی و توحیدی همداستان می‎باشند.
در نوشتار حاضر، دیدگاه و دلایل آنان، به روایت محمد رضا حکیمی که از طرفداران بنام این مکتب است، نقل و بررسی شده است.
واژگان کلیدی: عقل فلسفی، عقل تفکیکی، عقل فطری، عقل دفائنی، مکتب تفکیک.

  1. *     قرآن کریم.

    **   نهج‌البلاغه.

    1. ابراهیم، مصطفی و همکاران؛ المعجم‌الوسیط؛ استانبول: المکتبة الإسلامیه، [بی‎تا].
    2. ابن‌نعمان، محمد؛ النکت الإعتقادیة؛ [بی‌جا]: المجمع الأهل‌البیت‰، 1413ق.
    3. پترسون، مایکل و همکاران؛ عقل و اعتقاد دینی؛ ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی؛ تهران: طرح نو، 1376.
    4. تفتازانی، سعدالدین؛ شرح العقائدالنسفیة؛ [بی‌جا]: مولوی محمد عارف، 1364.
    5. جرجانی، میرسیدشریف؛ التعریفات؛ بیروت: دارالفکر، 1419ق.
    6. حکیمی، محمدرضا؛ مقام عقل؛ قم: انتشارات دلیل ما، 1383.
    7. خوری، سعید؛ أقرب‌الموارد؛ قم: مکتبة آیت‌الله مرعشی، 1403ق.
    8. راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد؛ ألمفردات فی غریب‌القرآن؛ تهران: المکتبة المرتضویه، [بی‏تا].
    9. ربانی گلپایگانی، علی؛ روش‌شناسی علم کلام؛ قم: انتشارات رائد، 1399.
    10. ـــــ ؛ عقل و دین؛ قم: انتشارات رائد، 1392.
    11. رفیعی قزوینی، سیدابوالحسن؛ مجموعه رسائل و مقالات؛ تهران: مؤسسه پژهشی حکمت و فلسفه ایران، 1386.
    12. زنوزی، آقاعلی حکیم؛ بدایع‌الحکم؛ [بی‌جا]: انتشارات الزهراء، 1376.
    13. شیرازی، ملاصدرا؛ شرح أصول الکافی؛ تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1383.
    14. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیرالقرآن؛ بیروت: مؤسسة الأعلمی، 1393ق.
    15. غزالی، ابوحامد؛ إحیاء علوم‌الدین؛ بیروت: المکتبة العصریه، 1421ق.
    16. کراجکی، ابوالفتح؛ کنزالفوائد؛ قم: انتشارات دارالذخائر،[بی‏تا].
    17. کلینی، محمد‌بن‌یعقوب؛ أصول الکافی؛ تهران: المکتبة الإسلامیه، 1388ق.
    18. مازندرانی، ملاصالح؛ شرح أصول الکافی؛ بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1412ق.
    19. مجلسی، محمدباقر؛ مرآةالعقول؛ تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1370.
    20. مفید، محمدبن‌نعمان؛ النکت فی مقدمات‌الأصول؛ ج10، قم: المؤتمر العالمی لألفیه الشیخ المفیدŠ، 1413ق.
    21. همدانی، عبدالجبار؛ المغنی فی أبواب‌التوحید والعدل؛ بیروت: دارالکتب، 1382ق.