2
دانشآموخته سطح چهار تفسیر تطبیقی مؤسسه آموزش عالی حوزوی معصومیه/ نویسنده مسئول
چکیده
هدف مقاله پیش رو تحلیل و نقد هستیشناسی عقل در آرای «تفکیکیان متأخر» یعنی پیروان کنونی این جریان فکری و تبیین کاستیهای کاربست آن در فهم قرآن است و این موضوع را در آرای قرآنی مرحومان ملکی میانجی، تهرانی، حکیمی و آیتالله سیدان بررسی کرده است. نتایج پژوهش حاضر که بهروش تحلیلی با رویکرد انتقادی مبتنی بر اطلاعات کتابخانهای انجام شده است، نشان میدهد تفکیکیان متأخر ضمن مخالفت سرسختانه با عقلِ فلسفی بهمعنای خاص آن، عقلِ مورد پذیرش خود را با عناوین متمایزی همچون عقل فطری (عقل انواری)، خودبنیاد دینی و ضروری معرفی میکنند تا تفاوت آن را با عقل فلسفی نشان دهند، اما درواقع عقل مطلوب ایشان، همان عقل تحلیلگر یا عقل مدرک بدیهیات است و در قالب قضایای منطقی، ارجاع عمومات و مطلقات به مخصصات و مقیدات و فهم قرآن کریم با قراین متصله و منفصله ظهور یافته است. همچنین این فرضیه ثابت میشود که گرچه تفکیکیان متأخر نسبت به متقدمان خود تا حدودی به عقل بها دادهاند، ولی این کارکرد باز هم حداقلی است و فقط در محدوده اثبات اصل برخی عقاید، درک حرمت، وجوب و حُسن و قبح برخی امور کارآیی دارد. حاصل اینکه این جریان فکری مبتنی بر تفکیک ازپیشساخته خود در میان منابع تفسیر، دست عقل فلسفی را از دایره فهم و درک معانی عمیق قرآن کوتاه و نوعاً به سطوح ظاهری معنای آیات اکتفا کرده است. مقایسه دیدگاه قرآنی ایشان با تفاسیر عقلگرا شاهد این مدعاست.
طیبحسینی، سیدمحمود، عزتالله مولایینیا و فریده پیشوایی؛ «تحلیل پیوند عقلگرایی و تفسیر ادبی؛ مطالعه موردی: تفسیر ابومسلم اصفهانی و زمخشری»، عقل و دین؛ ش21، پائیز و زمستان 1398، ص177ـ200.
فخرالدین رازی، عبدالله؛ مفاتیحالغیب؛ بیروت: دار إحیاء التراثالعربی، 1420ق.
مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی؛ فرهنگنامه اصطلاحات فقهی؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، 1381.
مروارید، حسنعلی؛ تنبیهات حول المبدأ والمعاد؛ مشهد: مجمع البحوث الإسلامیه، 1418ق.
مصباح یزدی، محمدتقی؛ خداشناسی (مجموعه کتب آموزشی معارف قرآن 1)؛ تحقیق و بازنگری امیررضا اشرفی؛ قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1389.
ملکی میانجی، محمدباقر؛ توحید الإمامیة؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1435ق.
ـــــ ؛ مناهجالبیان فی تفسیرالقرآن؛ تهران: وزرات فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1414ق.
میرعبداللهی، سیدباقر و علی پورمحمدی؛ نگاهی به مکتب تفکیک (مجموعه مقالات: محمدرضا حکیمی، عقل خودبنیاد دینی؛ مکتب تفکیک در بوته نقد، صادق لاریجانی)؛ تهران: همشهری، 1384.
هیئت نقد؛ نسبت «عقل و وحی» ازمنظر فلسفه و مکتب تفکیک؛ قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1388.
عربصالحی نصرآبادی,محمد و پیشوایی,فریده . (1400). تحلیل و نقد هستیشناسی و گستره کاربرد عقل در آرای قرآنی تفکیکیان متأخر. فصلنامه کتاب نقد, 23(99.100), 63-110.
MLA
عربصالحی نصرآبادی,محمد , و پیشوایی,فریده . "تحلیل و نقد هستیشناسی و گستره کاربرد عقل در آرای قرآنی تفکیکیان متأخر", فصلنامه کتاب نقد, 23, 99.100, 1400, 63-110.
HARVARD
عربصالحی نصرآبادی محمد, پیشوایی فریده. (1400). 'تحلیل و نقد هستیشناسی و گستره کاربرد عقل در آرای قرآنی تفکیکیان متأخر', فصلنامه کتاب نقد, 23(99.100), pp. 63-110.
CHICAGO
محمد عربصالحی نصرآبادی و فریده پیشوایی, "تحلیل و نقد هستیشناسی و گستره کاربرد عقل در آرای قرآنی تفکیکیان متأخر," فصلنامه کتاب نقد, 23 99.100 (1400): 63-110,
VANCOUVER
عربصالحی نصرآبادی محمد, پیشوایی فریده. تحلیل و نقد هستیشناسی و گستره کاربرد عقل در آرای قرآنی تفکیکیان متأخر. فصلنامه کتاب نقد, 1400; 23(99.100): 63-110.