فصلنامه کتاب نقد

فصلنامه کتاب نقد

بررسی عدم حجیّت عقل در «الفوائدالمدنیّة»

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
طلبه درس خارج فقه و اصول
چکیده
ملاامین استرآبادی مؤسس مکتب اخباری در الفوائدالمدنیّة که موجب گسترش این مکتب شده است، به دلایلی استناد می‌کند که سبب گمان وی بر نفی حجیت یا بی‌نیازی از عقل شده است؛ مانند برخی روایات که از عمل به عقل منع می‌کند، خاستگاه استفاده از عقل، وقوع مخالفت حکم عقل با واقع و عقاید و احکام شرعیه قطعیه، قطعی‌بودن نصوص و ظنی‌بودن حکم عقل و نفی ملازمه میان حکم عقل و شرع که به‌روش (توصیفی ـ تحلیلی) هریک از ادله بررسی شد؛ مانند خلط عقل کاشف و حاکم، عدم مقام بیان روایات مذکور و نادیده‌گرفتن معارض، عدم نفی حجیت به‌سبب خاستگاه منفی و وضع قوانین جدید برای عدم مخالفت با واقع به‌جای نفی حجیت، قطعی پنداشتن تمامی نصوص و ظنی‌بودن احکام عقل و درنهایت به‌سبب حکمت شارع و تبعیت احکام از مصالح و مفاسد، ملازمه نیز ثابت است؛ درنتیجه ادله وی برای نفی حجیت عقل در استنباط احکام غیرقابل قبول و فقط موجب وضع قوانین است.
کلیدواژه‌ها

  1. *     قرآن کریم.

    1. آخوند خراسانى، محمدکاظم‌بن‌حسین؛ فوائدالأصول للآخوند؛ تهران: وزارت ارشاد، 1407ق‏.
    2. ابن‌درید، محمد‌بن‌حسن‏؛ جمهرةاللغة؛ بیروت: دارالعلم للملایین، ۱۹۸۸‏م.
    3. ازهرى، محمد‌بن‌احمد؛ تهذیب‌اللغة؛ بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی‏، 1421ق‏.
    4. استرآبادى، محمدامین و سیدنورالدین موسوی عاملى؛ الفوائدالمدنیة و بذیله الشواهدالمکیة؛ چ۲، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1426ق.
    5. اصفهانى (مجلسى دوم)، محمدباقر‌بن‌محمدتقى؛ بحارالأنوار الجامعة لدرر اخبار الأئمةالأطهار‰؛ بیروت: مؤسسة الطبع والنشر، 1410ق.
    6. ـــــ ؛ مرآةالعقول فی شرح اخبار آل‌الرسولˆ؛ چ۲، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1404ق.
    7. ـــــ ؛ ملاذالأخیار فی فهم تهذیب‌الاخبار؛ قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفىŠ، 1406ق.
    8. انصارى، مرتضى‌بن‌محمدامین؛ فرائدالأصول؛ قم: مؤسسة النشرالإسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم‏؛ 1416ق‏.
    9. بحرانى، آل‌عصفور یوسف‌بن‌احمد‌بن‌ابراهیم؛ الحدائق‌الناضرة فی أحکام العترةالطاهرة؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1405ق.
    10. برقى، ابوجعفراحمد‌بن‌محمد‌بن‌خالد؛ المحاسن؛ قم: دارالکتب الإسلامیه، 1371ق.
    11. راغب اصفهانى، حسین‌بن‌محمد؛ مفردات ألفاظ ‌القرآن‏؛ بیروت: دارالقلم‏، 1392ق.
    12. سبحانی تبریزى، جعفر؛ تاریخ فقه و تحولات آن؛ قم: مؤسسه امام صادق†، 1424ق.
    13. سبحانی، جعفر؛ المبسوط فی أصول‌الفقه؛ قم: مؤسسه امام صادق†، 1432ق.
    14. صدر، سیدمحمدباقر؛ بحوث فی علم‌الأصول‏؛ تقریرات محمود هاشمى شاهرودى؛ چ۳، قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت‰‏، 1417ق‏.
    15. فراهیدى، خلیل‌بن‌احمد؛ کتاب العین؛ چ۲، قم: نشر هجرت، 1409ق‏.
    16. کلینى، ابوجعفر محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ چ۴، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
    17. محدث نورى، میرزاحسین؛ مستدرک‌الوسائل و مستنبط‌المسائل؛ بیروت: مؤسسة آل‌البیت‰، 1408ق.
    18. مظفر، محمدرضا؛ أصول‌الفقه؛ قم: مؤسسة النشرالإسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم‏، 1370.‏
    19. نجفى (صاحب جواهر)، محمدحسن؛ جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الإسلام؛ چ۷، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1404ق.
    20. هلالى، سلیم‌بن‌قیس‏؛ کتاب سلیم‌بن‌قیس الهلالی‏؛ قم: نشر الهادى‏، 1405ق‏.