از مسائل معرفتشناسی علوم انسانی، عقلانیت آن علوم است. عقلانیت علم، درباره اعتبار و ارزش معرفتی آن بحث میکند. این حوزه معرفتشناختی مشتمل بر محورها و مسائل گوناگونی است که مهمترین آن، حجیت گزارهها و نظریههای علمی است. مسئله حجیت و عقلانیت علوم انسانی در سه سطحِ گزاره، نظریه و رشتههای علمی، قابل بررسی است و معیارهای هریک در دو مدل دینی و غیردینی نیز متفاوت است. حجیت در سطح گزارهها از سنخ حجیت معرفتشناختی است که با صدق و کذب سروکار دارد، ولی در سطح نظریه و دیسیپلینها که از سنخ حجیت علمشناختی است، افزون بر معیارهای معرفتشناختی، از معیارهای دیگری نیز سخن بهمیان خواهد آمد. مقاله حاضر میکوشد با روش عقلی و نقلی بهویژه آیات قرآن کریم، معیارهای عقلانیت این علوم را در سه سطح یادشده بررسی نماید و بر پایه آن، عقلانیت سکولار را نیز نقد کند. از یافتههای تحقیق میتوان به انواع معیارهای حجیت در سطوح یادشده و تفاوت آنها و نیز برخی نتایج روشی همچون واقعگرایی روششناختی، تکثر روشی و مانند آن اشاره کرد.
