فصلنامه کتاب نقد

فصلنامه کتاب نقد

مطالعات علوم انسانی؛ کامیابی‌ها و کاستی‌ها

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
استاد تمام و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
اگرچه از گذشته‌های دور، بر علوم رایج در حوزه‌های علمیه، علوم دینی اطلاق می‌شد و پیش از انقلاب نیز افرادی مانند شهیدمطهری از آن سخن گفته‌اند، ولی پس از انقلاب اسلامی ایران، تحولاتی در این عرصه مطالعاتی پدید آمد که نوشتار حاضر با روش آماری درصدد تبیین آن است.
پس از تأکید رهبران انقلاب (امام و رهبری) بر ضرورت تولید علوم انسانی اسلامی و تأسیس نهادها و پژوهشگاه‌هایی درجهت تحقق آن، سه رویکرد عمده در موافقت با علوم انسانی اسلامی شکل گرفت. این جریان‌ها با همه کاستی‌ها و فاصله تا نقطه مطلوب، به توفیقات فراوانی نایل آمدند و به‌لحاظ کمّی و کیفی در سه‌محور «نقد علوم انسانی رایج» (شامل نقدهای معرفتی، اخلاقی، دینی و کارکردی)، «پژوهش‌های تام و وافر درباره پیراانگاره‌های علوم انسانی» (شامل تبیین دقیق رابطه علم و دین و ماهیت علوم انسانی اسلامی و معیار دینی‌بودن، امکان، جواز و مطلوبیت و ضرورت علوم انسانی) و «تولید رشته‌های علوم انسانی اسلامی» گام‌های اثرگذاری برداشته‌اند. مطالعات آماری از فراوانی تولیدات در دو محور نخست حکایت دارد.
کلیدواژه‌ها

1.       ایمان، محمدتقی؛ پارادایم‌های علوم انسانی غربی و اسلامی (علامه طباطبایی فیلسوف علوم انسانی ـ اسلامی)؛ به‌کوشش عبدالحسین خسروپناه؛ ج2؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1390.
2.       باقری، خسرو؛ هویت علم دینی؛ تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1382.
3.       بستان (نجفی بستان)، حسین و همکاران؛ گامی به‌سوی علم دینی؛ ج1؛ قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1384.
4.       ترخان، قاسم «انکار علم دینی در محک نقد»، قبسات؛ ش75، بهار 1394، ص97ـ126.
5.       ترخان، قاسم «سطوح سکولار علوم تجربی»، کتاب نقد؛ ش۵۵ و ۵۶، تابستان و پاییز 1389، ص131ـ179.
6.       ترخان، قاسم؛ درآمدی بر مبانی کلامی علم دینی با تأکید بر علوم انسانی؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1396.
7.       جوادی آملی، عبداللّه؛ «فلسفه الهی و محال‌بودن علم غیردینی»، کتاب نقد، ش69، اسفند 1392، ص23-43.
8.       جوادی آملی، عبداللّه؛ شریعت در آینه معرفت؛ قم: نشر فرهنگی رجاء، 1392.
9.       جوادی آملی (جوادی آملی م.)، مرتضی؛ «تبیین نظریه حضرت آیت‌اللّه علامه جوادی آملی»، فصلنامه کتاب نقد، ش 70.71، شهریور 1393، ص 371-404.
10.  خامنه‌ای، سیدعلی؛ نرم‌افزار حدیث ولایت؛ تهران، انتشارات انقلاب اسلامی وابسته به دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای(مدّظلّه العالی)، 1389.
11.  خسروپناه، عبدالحسین و همکاران؛ در جست‌وجوی علوم انسانی اسلامی؛ ج1؛ قم: دفتر نشر معارف، 1392.
12.  سروش، عبدالکریم؛ «راز و ناز علوم انسانی»؛ 1389؛ مندرج در:
http://drsoroushh.blogfa.com/post21-.aspx.
13.  سروش، عبدالکریم؛ تفرج صنع؛ چ3، تهران، مؤسسه فرهنگی صراط، 1373.
14.  سوزنچی، حسین؛ معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی؛ تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، 1389.
15.  شریفی، احمدحسین؛ مبانی علوم انسانی اسلامی؛ چ۲، تهران: انتشارات آفتاب توسعه، 1394.
16.  فروند، ژولین؛ نظریه‌هاى مربوط به علوم انسانى؛ ترجمه على‌محمد کاردان؛ چ2، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1372.
17.  گلشنی، مهدی؛ از علم سکولار تا علم دینی؛ تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1380.
18.  مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار؛ قم: انتشارات صدرا، 1376.
نصر، سیدحسین؛ نیاز به علم مقدس؛ حسن میانداری؛ قم: طه، 1379.