فصلنامه کتاب نقد

فصلنامه کتاب نقد

بررسی مناشی انکار علم دینی و علوم انسانی اسلامی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
استادتمام هیئت علمی و سردبیر مجله کتاب نقد
چکیده
امروزه درحوزه علم دینی و علوم انسانی اسلامی، شبهات گوناگونی، رواج یافته است که خود منشأ انکار آن شده است. این شبهات که امکان، مطلوبیت و ضرورت علم دینی را نشانه رفته است، ریشه در تلقی و نوع نگاه به دین، علم و معرفت دینی دارد. بر پایه اختلاف نگاه‌ها در زمینه علم دینی، رویکردها و دیدگاه‌های گوناگونی شکل گرفته است. این رویکردها در چند محور کلی؛ مانند «نقل‌محور» (نص‌بسند)، تجربه‌محور، مبناگرا، اجتهاد‌محور و امثال آن، قابل تقسیم‌اند. در نقل‌محوری، اصالت به آموزه‌های نقلی داده می‌شود. این رویکرد، در میان موافقان و مخالفان علم دینی، طرفداران زیادی دارد. بیشتر منکران و مخالفان علم دینی، به‌دلیل نقل‌محوری در معرفت دینی و تجربه‌گرایی در معرفت علمی (انحصار دین به نقل و علم به تجربه) از اساس با امکان، مطلوبیت و ضرورت علم دینی مخالفت می‌ورزند؛ بنابراین شبهات زیادی در حوزه علم دینی و علوم انسانی اسلامی، رواج یافته است. مقاله حاضر با روش تحلیلی ـ انتقادی به مناشی و مبادی شبهات علم دینی خواهد پرداخت. از مهم‌ترین یافته‌های مقاله این است که مناشی و مبادی اصلی شبهات علم دینی، ریشه در نوع دین‌شناسی، علم‌شناسی و روش‌شناسی دارد.
 

کلیدواژه‌ها

1.       ابن‌منظور، محمد؛ لسان‌العرب؛ قم: نشر ادب‌الحوزه، 1405ق.
2.       پوپر، کارل؛ حدس‌ها و ابطال‌ها؛ ترجمه احمد آرام؛ چ۳، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1375.
3.       پوپر، کارل؛ منطق اکتشاف علمی؛ ترجمه سیدحسین کمالی؛ چ4، تهران: انتشارات علمی فرهنگی، 1388.
4.       جوادی آملی، عبداللّه؛ منزلت عقل در هندسه معرفت دینی؛ قم: اسراء، 1386.
5.       حسنی، سیدحمیدرضا و دیگران؛ علم دینی، دیدگاه‌ها و ملاحظات؛ قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1387.
6.       خسروپناه، عبدالحسین؛ «آسیب‌شناسی انکار علم دینی»، دانشگاه اسلامی؛ ش2، تابستان 1387، ص 87-117 .
7.       سروش، عبدالکریم؛ «اسلام و علوم اجتماعی؛ نقدی بر دینی‌کردن علم»، علم دینی (دیدگاه‌ها و ملاحظات)؛ به‌کوشش سیدحمیدرضا حسنی و دیگران؛ قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1387، ص 201.
8.       سروش، عبدالکریم؛ ماهنامه جهان اندیشه؛ ش2، آبان 1379.
9.       سروش، عبدالکریم؛ هفته‌نامه جامعه مدنى؛ ش20، بهمن 1379.
10.  سروش، عبدالکریم؛ اوصاف پارسایان؛ چ۳، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط، 1374.
11.  سروش، عبدالکریم؛ بسط تجربه نبوی؛ تهران: مؤسسه فرهنگی صراط، ۱۳۷۸.
12.  سروش، عبدالکریم؛ تفرج صنع؛ تهران: سروش، 1366.
13.  سروش، عبدالکریم؛ مدارا و مدیریت؛ تهران: مؤسسه فرهنگی صراط، 1376.
14.  سوزنچی، حسین؛ معنا، امکان و رهکارهای تحقق علم دینی؛ تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، 1389.
15.  علی‌تبار فیروزجایی، رمضان؛ علم دینی؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1396.
16.  قبادی، خسرو؛ دیدگاه‌های مختلف درباره دانشگاه اسلامی؛ تهران: شورای انقلاب فرهنگی، 1379.
17.  کدیور، محسن؛ روزنامه بنیان؛ اسفند 1380.
18.  گنجى، اکبر؛ ماهنامه آفتاب؛ ش9، آبان 1380.
19.  گیلیس، دانالد؛ فلسفه علم در قرن بیستم؛ ترجمه حسن میانداری؛ قم: انتشارات سمت و طه، 1381.
20.  مجتهد شبسترى، محمد؛ هفته‌نامه آبان؛ ش122، آبان 1379.
21.  مجتهد شبسترى، محمد؛ هفته‌نامه جامعه مدنى؛ ش24، اسفند ۱۳۷۹.
22.  مصباح یزدی، محمدتقی؛ رابطه علم و دین؛ تحقیق و نگارش علی مصباح؛ قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیŠ، 1392.
23.  ملکیان، مصطفی؛ «امکان و چگونگى علم دینى»، فصلنامه حوزه و دانشگاه؛ ش22، بهار 1379، ص 10-33.
24.  ملکیان، مصطفی؛ «تأملاتی چند در باب امکان و ضرورت اسلامی‌شدن دانشگاه»، نقد و نظر، ش19، 1378، ص 216-233.
25.  نصیری، مهدی؛ اسلام و تجدد؛ چ۳، تهران: کتاب صبح، 1387.
26.  یوسفى اشکورى، حسن؛ ماهنامه فکر نو؛ ش7، مرداد 1379.