فصلنامه کتاب نقد

فصلنامه کتاب نقد

علوم انسانی در گستره دین (بررسی رویکرد حداقلی در دین)

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
سطح چهار کلام اسلامی
چکیده
یکی از مسائل مهم و کلیدی در حوزه کلام جدید و فلسفه دین، مسئله گستره دین و شریعت است. دراین‌زمینه، دو رویکرد عمده وجود دارد؛ رویکرد حداکثری و رویکرد حداقلی. یکی ازطرفداران رویکرد حداقلی، دکتر سروش است، که به محدود‌کردن دامنه دین و شریعت می‌پردازد. مقاله حاضر، با رویکرد انتقادی و با استفاده از روش‌های کتابخانه‌ای و تحلیل عقلی، سعی دارد این دیدگاه را نقد و بررسی کند. یافته‌های این تحقیق، عبارت‌اند از: مخدوش‌بودن و مواجه‌بودن رویکرد دین اقلی با نقدهای عدیده، در ساحات 1. علم فقه؛ 2. علوم اجتماعی؛ 3. علم کلام؛ 4. علم اخلاق. این نقدها به‌وضوح نشان می‌دهند که محدود‌کردن قلمرو و گستره دین و شریعت، با ادله‌ای که دکتر سروش ذکر می‌کند، قابل پذیرش نیست؛ بنابراین این مقاله تلاش دارد تا با ارائه تحلیل‌های دقیق، به روشن‌شدن ابعاد این مسئله کمک کند و ضرورت توجه به رویکردهای جامع‌تر در فهم دین را مورد تأکید قرار دهد.
کلیدواژه‌ها

1.       ابن‌منظور، محمد‌بن‌مکرم؛ لسان‌العرب؛ بیروت: دار صادر، ۱۴۱۴ق.
2.       جوادی، عبداللّه؛ شریعت در آینه معرفت؛ قم: مرکز نشر اسراء، ۱۴۰۱ق.
3.       حرّ عاملی، محمدبن‌حسن؛ وسائل‌الشیعة؛ [بی‌جا]: آل‌البیت‰، ۱۴۱۴ق.
4.       خسروپناه، عبدالحسین؛ فراتر از امر بشری؛ تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۴۰۰ق.
5.       سروش، عبدالکریم؛ اوصاف پارسایان؛ تهران: صراط، ۱۳۹۳.
6.       سروش، عبدالکریم؛ بسط تجربه نبوی؛ تهران: صراط، ۱۳۹۲.
7.       سروش، عبدالکریم؛ مدارا و مدیریت؛ تهران: صراط، ۱۳۹۲.
8.       شیرازی، صدرالدین؛ شرح أصول‌الکافی؛ تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، ۱۳۶۶.
9.       غزالی، محمد؛ الإقتصاد فی‌الإعتقاد؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، ۱۴۰۹ق.
10.  مجلسی، محمدباقر؛ بحارالأنوار؛ ج16، تهران: اسلامیه، ۱۳۶۵.
11.  مطهری، مرتضی؛ مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی؛ ج5، تهران: صدرا، ۱۳۹۲.
12.  مطهری، مرتضی؛ مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی2؛ تهران: صدرا، ۱۳۹۵.
13.  مطهری، مرتضی؛ وحی و نبوت؛ تهران: صدرا، ۱۳۹۲.
14.  معین، محمد؛ فرهنگ معین؛ تهران: زرین، ۱۳۸۶.
15.  مقداد، فاضل؛ نضدالقواعدالفقهیة علی مذهب‌الإمامیة؛ قم: کتابخانه عمومی آیت‌اللّه مرعشی نجفیŠ، ۱۳۶۱.