فصلنامه کتاب نقد

فصلنامه کتاب نقد

قلمرو فقه از عبادات تا عادات (نقدی بر نکات دکتر سروش در مناظره با آیت‌اللّه علیدوست)

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
دانش‌پژوه سطح چهار حوزه علمیه قم و دانشجوی دکتری فلسفه اخلاق دانشگاه ادیان و مذاهب قم
چکیده
اشاره
مشاهده مناظره آیت‌اللّه علیدوست با دکتر سروش درباره شریعت و عقلانیت موجب امیدواری من شد؛ چراکه نشان‌دهنده احیای سنّت مناظره در فضایی علمی و منطقی بود، آن‌هم میان نماینده‌ای از جریان سنّتی حوزوی و یک روشنفکر دینی. این تعامل را به فال نیک می‌گیرم. توان علمی و اجتهاد آیت‌اللّه علیدوست را نیز بسیار می‌ستایم؛ چراکه ایشان در این مناظره به شکلی دقیق و منطقی ظاهر شدند.
اما در رابطه با مواضع دکتر سروش، به‌ویژه دیدگاه ایشان در نقد فقه و برداشت‌های خاص از شریعت و همچنین استنباط قبض فقه ازطریق یک آیه از قرآن نکاتی به ذهنم رسید که نیازمند بررسی و نقد است.
دکتر سروش بیان کردند که فقه عمدتاً به ظواهر توجه داشته و از روح شریعت غفلت کرده است. او معتقد است فقه اخلاق را کنار گذاشته و تنها بر صورت احکام تکیه دارد. این ادعا، گرچه قابل تأمل است، اما نیازمند بررسی عمیق‌تری است.

1.       جمعی از نویسندگان؛ معلمه زاید للقواعد معلمه‌الفقهیه والأصولیه؛ زاید‌بن‌سلطان آل‌نهیان للأعمال الخیریه والإنسانیه؛ امارات: منظمة التعاون‌الإسلامی مجمع الفقه‌الإسلامی الدولی، ۱۴۳۴ق.
2.       ریسونی، احمد؛ اهداف دین از دیدگاه شاطبی؛ ترجمه سیدحسن اسلامی و سیدمحمد علی ابهری؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1376.
3.       شاطبی، ابواسحاق ابراهیم‌بن‌موسی؛ الموفقات فی أصول‌الشریعة؛ تحقیق محمدعبداللّه دراز؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1997م.
4.       قرضاوی، یوسف؛ پژوهشی در فقه مقاصد شریعت؛ ترجمه آزاد شافعیان و سیدرضا اسعدی؛ تهران: انتشارات احسان، 1392.