فصلنامه کتاب نقد

فصلنامه کتاب نقد

عقلانیت سیاسی و شریعت اجتماعی (مطالعه موردی تجربه حجاب در ایران پساانقلاب)

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
استادیار گروه فرهنگ پژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
چکیده
مقاله حاضر به‌دنبال مطالعه نسبت میان احکام دین و عقلانیت قدرت در متن یک تجربه عینی و واقعی است؛ به‌طوری‌که می‌خواهد به‌جای تأملات نظریِ محض، بکوشد از رابطه و نسبت واقعی میان حکومت دینی و یک حکم دینی، پرده‌برداری کند؛ براین‌اساس مناقشه الزام حکومتی به حجاب، انتخاب‌شده و آنگاه چهار رویکرد تحلیلی درباره ریشه‌یابیِ نابسمانیِ وضع کنونی آن برشمرده شده‌اند. این رویکردها که همگی، معطوف به حاکمیت هستند، عبارت‌اند از رویکرد ولنگاری فرهنگی که بر رهاشدگی هدایت و نظارت دلالت دارد، رویکرد تنگ‌نظری فرهنگی که از تمامیت‌خواهی و انقباض سخن می‌گوید، رویکرد اقتصاد سیاسی که تعیین‌کنندگی معیشت و عدالت تأکید دارد و رویکرد فروکاهش اقتدار که بر حس فروپاشی سیاسی تکیه دارد.
 
کلیدواژه‌ها

 

1.       آرن‍ت‌، ه‍ان‍ا؛ توتالیتاریسم؛ ترجمه محسن ثلاثی؛ تهران: ثالث‏، ۱۳۸۸.
2.       آوینی، سیدمرتضی؛ (الف)؛ توسعه و مبانی تمدن غرب؛ تهران: واحه، 1390.
3.       آوی‍ن‍ی‌، سیدم‍رت‍ض‍ی؛ (ب)؛ ‏حلزون‌های خانهبه‌دوش؛ تهران: واحه، 1391.
4.       اح‍م‍دی ام‍وی‍ی‌، ب‍ه‍م‍ن‌؛ اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی؛ تهران: پارسه‏، ۱۴۰۰.
5.       آربلاستر، آنتونی؛ ظهور و سقوط لیبرالیسم غرب؛ ترجمه عباس مخبر؛ تهران: مرکز، 1388.
6.       ایبل، فردیناند؛ استبداد اجتماعی: اقتصاد سیاسی دولت رفاه درخاورمیانه و شمال آفریقا؛ ترجمه مهشید کریمایی؛ تهران: شیرازه کتاب ما‏، ۱۴۰۲.
7.       باربیه، موریس؛ دین و س‍ی‍اس‍ت در اندی‍شه مدرن؛ ت‍رج‍مه امیر رض‍ای‍ی‌؛ ت‍هران‌: ق‍ص‍ی‍ده‌س‍را‏‏‏، ۱۳۸۹.
8.       براونینگ، ‏گری گی.؛ اقتصاد سیاسی انتقادی و پسا انتقادی؛ ترجمه محمود عبداللّه‌زاده؛ تهران: فرهنگ جاوید‏، ‏۱۳۹۹.
9.       بوردو، ژرژ؛ لیبرالیسم؛ ترجمه عبدالوهاب احمدی؛ تهران: نی، 1378.
10.  پولی، ‏بروس‌اف؛ توتالیتاریسم در سده بیستم: هیتلر، استالین و موسولینی؛ ترجمه وحید بزرگی؛ تهران: قومس، ۱۴۰۲ق.
11.  جمعی از نویسندگان؛ چند م‍ق‍ال‍ه درب‍اره ت‍وت‍ال‍ی‍ت‍ری‍س‍م‌؛ ت‍رج‍مه عباس میلانی؛ ت‍هران‌: اخ‍ت‍ران‌، ۱۳۸۱.
12.  حسن‌زاده آملی، حسن؛ هزار و یک نکته؛ تهران: رجاء، 1365.
13.  خامنه‌ای، سیدعلی؛ پایگاه اطلاع‌رسانی مؤسسه پژوهشی انقلاب اسلامی؛ https://doran. khamenei.ir.
14.  دل‍ف‍روز، م‍حمدتقی؛ دولت و توسعه اقتصادی: اقتصاد سیاسی توسعه در ایران و دولت‌های توسعه‌گرا؛ تهران: آگاه، ‏۱۳۹۳.
15.  دیویس، ویلیام؛ حدود نئولیبرالیسم؛ اقتدار، حاکمیت و منطق رقابت؛ ترجمه حسن فشارکی؛ تهران‏: شیرازه کتاب ما، ۱۴۰۲ق.
16.  زرشناس، شهریار؛ توسعه؛ تهران: معارف، 1392.
17.  سمت، ماتیاس؛ روان‌شناسی تمامیت‌خواهی: توتالیتاریسم در خلاء شکل نمی‌گیرد؛ ترجمه حسن امین‌پور؛ تهران: پندار تابان، ۱۴۰۲ق.
18.  س‍ن‍ت‌، ری‍چ‍ارد؛‏ اقتدار؛ ترجمه ب‍اق‍ر پ‍ره‍ام‌؛ تهران: پردیس دانش‏، ۱۳۹۱.
19.  س‍ی‍س‍ک‌، ت‍ی‍م‍وت‍ی‌؛ اس‍لام و دم‍وک‍راسی: دین، سیاست، قدرت در خاورمیانه؛ ت‍رج‍مه ش‍ع‍ب‍ان‍ع‍ل‍ی ب‍ه‍رام‍پ‍ور وح‍س‍ن م‍ح‍دث‍ی؛ ت‍ه‍ران‌: ن‍ش‍ر ن‍ی‌، ۱۳۷۹.
20.  شایپرو، جان‌سالوین؛ لیبرالیسم: معنا و تاریخ آن؛ ترجمه محمدسعید حنایی کاشانی؛ تهران: مرکز، 1380.
21.  ش‍ج‍اعی‌زند، علیرض‍ا؛ مشروعیت دینی دولت و اقتدار سیاسی دین: بررسی جامعه‌شناختی مناسبات دین و دولت در ایران اسلامی؛ ت‍ه‍ران‌: ت‍ب‍ی‍ان‌، ۱۳۷۶.
22.  ش‍ح‍رور، محمد؛ دین و قدرت: خوانشی نو از حاکمیت؛ ترجمه عبداللّه ناصری‌طاهری و سمیه‌السادات طباطبایی؛ تهران: مروارید‏، ۱۳۹۹.
23.  ش‍وای‍ت‍س‍ر، گ‍ره‍ارد؛ س‍ی‍اس‍ت و دی‍ن‌گ‍رای‍ی در ای‍ران؛ ترجمه محمدج‍واد شیخ‌الإسلامی؛ تهران: علمی، ۱۳۸۰.
24.  فریدریش، کارل یوآخیم؛ برژینسکی، زبیگنیو، تمامیت‌خواهی و خودکامگی؛ ترجمه وحید بزرگی؛ تهران: جوینده‏، ۱۴۰۳.
25.  فضل‌اللّه، سیدمحمدحسین؛ اسلام و نظریه قدرت؛ ترجمه محمدجمعه امینی؛ قم: طه، ‏۱۴۰۲ق.
26.  فون میزس، لودویگ؛ حکومت قادر مطلق: ظهور دولت تمامیت‌خواه و جنگ تمام‌عیار؛ ترجمه شیدوش سپهرداد؛ تهران: آماره، ۱۴۰۳ق.
27.  فون‌میزس، لودویگ؛ لیبرالیسم؛ ترجمه مهدی تدینی؛ تهران: ثالث، 1400ق.
28.  کچویان، حسین؛ «گفتمان توسعه؛ سرابی ویرانگر»، فصلنامه راهبرد یاس؛ ش3، ۱۳۸۴، ص103ـ126.
29.  ک‍ولاک‍وف‍س‍ک‍ی‌، ل‍ش‍ک‌؛ توتالیتاریسم و طرفداران آن: سوسیالیسم، ایدئولوژی و چپ؛ ترجمه شهاب‌الدین عباسی؛ تهران: پارسه، ۱۴۰۳ق.
30.  گاراندو، مکائل؛ لیبرالیسم در تاریخ اندیشه غرب؛ ترجمه عباس باقری؛ تهران: نی، 1383.
31.  گری، جان؛ لیبرالیسم؛ ترجمه سیدعلیرضا حسینی بهشتی؛ تهران: بقعه، 1384.
32.  لوسیر، دانیله محمد ایوب؛ چهره‌های مختلف اسلام سیاسی: دین و سیاست در جوامع اسلامی؛ ترجمه محمدصادق احمدی و محمد مهربان‌هلال؛ تهران: دانشگاه اهل‌بیت، ‏۱۴۰۴ق.
33.  ل‍وک‍زام‍ب‍ورگ‌، رزا؛ درآمدی بر اقتصاد سیاسی؛ ترجمه آرش جلال‌منش؛ تهران: نشر چرخ، ‏۱۴۰۱.
34.  لوئیس، برنارد؛ ایمان و قدرت: دین و سیاست در خاورمیانه؛ ترجمه جعفر محسنی‌دره‌بیدی؛ تهران: آشیان‏، ۱۳۹۸.
35.  م‍ارک‍وزه‌، ه‍رب‍رت‌؛ در باب اقتدار؛ ترجمه مجتبی گل‌محمدی و علی عباس‌بیگی؛ تهران: گام نو‏، ۱۳۸۶.
36.  منان، پی‌یر؛ تاریخ فکری لیبرالیسم؛ ترجمه عبدالوهاب احمدی؛ تهران: آگه، 1394.
37.  م‍ن‍دل‌، ارن‍س‍ت‌؛ اقتصاد سیاسی؛ ترجمه کمال خالق‌پناه؛ تهران: گل‌آذین، ۱۳۹۶.
38.  م‍ورو دو ب‍ل‍ن‌، ل‍ویی؛ ج‍ام‍ع‍ه‌ش‍ن‍اس‍ی اق‍ت‍دار؛ ت‍رج‍مه ع‍ل‍ی سیلانیا طوسی؛ م‍ش‍ه‍د: دان‍ش‍گ‍اه ف‍ردوس‍ی‌، ۱۳۷۵.
39.  میلوناکیس، دیمیتریس؛ از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد: روش، امر اجتماعی و تاریخی در تحول نظریه؛ ترجمه حسین اقبال طالقانی؛ تهران: شیرازه کتاب ما، ‏۱۴۰۴ق.
40.  نادری‌نژاد، ریحانه؛ تبارشناسی گفتمان نئولیبرالیسم در آموزش و پرورش ایران: اقتصاد سیاسی حکمرانی آموزش عمومی ایران بعد از انقلاب اسلامی؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، ‏۱۴۰۳ق.
41.  هنسن، ‏اریک؛‏ دین و سیاست در نظام بین‌الملل معاصر؛ ترجمه ارسلان قربانی‌شیخ‌نشین؛ تهران: دانشگاه امام صادق†‏، ۱۳۸۹.