فصلنامه کتاب نقد

فصلنامه کتاب نقد

تحلیلی انتقادی بر رویکرد جداانگاری علم و تکنولوژی در مسئله علم دینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
هیئت علمی فرهنگستان علوم اسلامی
چکیده
در گفتمان علم دینی، از جمله نظریه‌های قابل‌توجه، نظریه‌ای است که از امکان و مطلوبیت «تکنولوژی دینی» و عدم امکان و مطلوبیت «علم دینی» سخن می‌گوید و بر این باور است که «تکنولوژی» به دلیل فقدان ذات و خصلت کارکردی و پراگماتیسمی، به جهت خاصی تعلّق دارد، پس می‌تواند وصف دینی را بپذیرد؛ اما «ذات علم» به جهت خاصی تعلق‏بردار نیست، پس نمی‌تواند وصف دینی و غیردینی را بپذیرد. در این تحقیق هر دو رکن نظریه نقد و نقض شده است: اولاً خود تکنولوژی نیز دارای ذات و توان علّی است، والاّ کارکرد جدیدی تولید نمی‌شد. پس تکنولوژی هم نمی‌تواند متصف به دینی شود. ثانیاً با پذیرش عقل نقاد و گرانباربودن مشاهده از نظریه، حضور تعلق به جهت خاص را باید در متن علم نیز قبول کرد. درنتیجه ارتباط درهم‌تنیده انگیزه و انگیخته مانع از تفکیک علم و تکنولوژی در فرایند تولید علوم اسلامی می‌باشد و هر گونه تجویز برای زدودن بار ایدئولوژیکی از نظریه‌ها نیز افتادن در دام ایدئولوژی غلط می‌باشد. توصیف و تبیین این نظریه با تحلیل نظری و روش گردآوری و تحقیقات کتابخانه‌ای صورت‌گرفته است.
کلیدواژه‌ها

  1. پایا علی (1394). فقیه به منزله یک مهندس. فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 19 (63)، 173-198.
  2. پایا، علی (1396). گره‏گشادی به شیوه فیلسوفان و مهندسان. تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  3. پایا، علی، و دیگران (1392ب). علم دینی، دیدگاه‌ها و ملاحظات. قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چ6.
  4. پایا، علی، و دیگران (1393الف). علم دینی دیده‏گاه‏ ها و تحلیل‌ها (امتناع و عدم مطلوبیت علم دینی)، قم، انتشارات حکمت اسلامی، چ1.
  5. پایا، علی، و سوزنچی، حسین (1393). علم دینی؛ آری یا نه؟ مناظرة مکتوب پایا و سوزنچی. فصلنامه علوم‌انسانی اسلامی صدرا، 9، 363-416.
  6. پایا، علی (1386الف). ملاحظاتی نقادانه درباره دو مفهوم علم دینی و علم بومی. فصلنامه حکمت و فلسفه، 3 (2 و 3)، 39-77.
  7. پایا، علی (1390). تفکر، درباره عقلانیت نقاد؛ پیرامون رهیافتی تازه به فلسفه تحلیلی. مجله سوره اندیشه، 54 و 55، 221-223.
  8. پایا، علی (1395الف). ملاحظاتی درباره جایگاه معرفت‌شناسی فقه. علوم انسانی اسلامی صدرا، 5 (17)، 172-179)

  • .
  1. پایا، علی (1383). دمکراسی اسلامی: امکان یا امتناع. نشریه آئین، 2، 23-28.
  2. پایا، علی (1385). آینده دین در جهان مدرن. اندیشه دینی شیراز، 19، 1-24.
  3. پایا، علی (1393ب). ارزیابی نقادانه امکان‌پذیری تکنولوژی دینی، نمونه تکنولوژی فرقه آمیش. نشریه گفتمان الگو، 3 (6)، 192-180.
  4. پایا، علی (1386ب). دشواری سخن‏گفتن از مفهوم علم دینی. مجله اخبار ادیان، سال پنجم، شماره 5 (3 و 4)، 69-60.
  5. پایا، علی (1391). تکنولوژی دینی: چیستی، امکان و تحقق. روش‌شناسی علوم انسانی، 18 (73)، 52-7.
  6. پایا، علی (1395ب)، رویکرد عقلانیت نقاد به دین. مجله پویا، 89-94.
  7. پایا، علی (1392الف). نتایج نامطلوب گفتمان علوم‌انسانی بومی/ دینی. مجله باور فلسفی، 2 (1)، 75-58.
  8. تقوی، و مصطفوی (1391). نقدی بر «ملاحظات نقادانه درباره علم دینی و علم بومی». مجله روش‌شناسی علوم انسانی، 71، 45-68.
  9. خاکی قراملکی، محمدرضا (1397). دین و ایدئولوژی. قم، نشر تمدن نوین.
  10. دادجو، ابراهیم (1397). ذات‌گرایی جدید در فلسفه علم معاصر. مجله ذهن، 74، 51-82.
  11. گارودی، روژه (1363). در شناخت اندیشه هگل. ترجمه باقر پرهام، تهران، نشر آگاه، چ1.
  12. زیباکلام، سعید (1389). معرفت‌شناسی اجتماعی. تهران، سمت، چ2.